Islamabad nie uznaje faktu, że region ten stanowi część terytorium państwowego ojczyzny Mahatmy Gandiego. New Delhi z kolei stwarza fakty dokonane. Dotyczą one także kwestii formalno-prawnych (" kaszmirski" artykuł 370 konstytucji – poprawka z roku 2019. Skądinąd to największa ustawa zasadnicza na świecie: 345 artykułów podzielonych na 46 rozdziałów – i jednocześnie jedna z najczęściej zmienionych: 106 poprawek w ciągu 77 lat od jej uchwalenia w 1949 roku !). Jednak warto może przede wszystkim zwrócić uwagę na sferę gospodarki i rozwoju, bo tam nowe „fakty dokonane” mają znaczenie wcale nie mniejsze niż te dotyczące ustawy zasadniczej i sfery prawa. Można więc zaryzykować stwierdzenie, że New Delhi budując w regionie Dżammu i Kaszmiru drogi i linie kolejowe, rozwijając turystykę, wspierając tworzenie nowych firm, rozbudowę szpitali, zwiększając liczbę miejsc na uczelniach medycznych oraz dokonując intensywnej kanalizacji – dokonuje systematycznej „hinduizacji” tego terytorium.
To gospodarka ma być istotnym elementem strategii czyniącym Kaszmir coraz bardziej hinduskim nie tylko na papierze czy na mapie. Realny wzrost Produktu Krajowego Brutto ma w ciągu roku wynieść 5,82%, a nominalny aż 8,89%. Rośnie również w spektakularny sposób nominalny dochód „per capita”, na mieszkańca: średni roczny wzrost w latach 2019-2020 oraz 2024-2025 wyniósł 8,81% !
Rząd premiera Narendry Modiego oraz władze regionalne robią sporo, aby o Kaszmirze- Dżammu nie mówiono tylko czy nawet głównie w kontekście permanentnego konfliktu z Pakistanem, terroryzmu, separatyzmu, zbrojnych incydentów. Zamiast informacji o liczbie ataków terrorystycznych i ich ofiar władze Indii oraz te lokalne wolą informować, ile przybywa tu turystów, na ile szybko owoce trafiają tu na rynek, ile nowych dróg powstaje, czy zwykli mieszkańcy uzyskują lepszy dostęp – zwłaszcza na wsiach – do podstawowej infrastruktury i czy możliwa są codzienne połączenia z resztą Indii i to przez cały rok?
Zamiast o martyrologii New Delhi woli mówić ukończeniu 272-kilometrowej linii kolejowej Udhampur- Srinagar – Baramulla. Ów szlak komunikacyjny, trzeba to podkreślić, wiedzie przez jedne z najtrudniejszych terenów Himalajów. Jest chyba czymś wiecej niż osiągnięciem z zakresu inżynierii. Perłą w tej himalajsko- komunikacyjno koronie jest most kolejowy nad rzeką Chenab. Liczy on 1315 metrów długości i jest położony prawie 360 metrów nad dnem rzeki. Jego twórcy podkreślają, że jest wyższy niż paryska Wieża Eiffla.
To przekroczenie logistyczno- komunikacyjnego Rubikonu: uzyskano bezpośrednie połączenie kolejowe z resztą państwa – subkontynentu a „Vande Bharat” – pociąg miedzy miastami Katra i Srinigar wyraźnie skrócił czas podróży do trzech godzin. AKAPIT. Tyle o kolei. Teraz o drogach. Już do marca 2022 w Dżammu / Kaszmirze ukończono przeszło 17 tysięcy 600 kilometrów dróg, które skądinąd łączą ponad dwa tysiące miejscowości. Warto dodać tu fakt budowy tunelu Sonamarg, która kosztowała 27 miliardów rupii. Inny tunel- Zojila – liczy niemal 14 kilometrów (!). Jest budowany kosztem 68 miliardów indyjskich rupii. Korzystają z tego turyści, ale np. rolnicy czy właściciele firm dostrzegają niższe koszty transportu, mniejsze zakłócenia czy większą dostępność rynku. AKAPIT. Wspomniałem o turystyce. To coraz ważniejsza wizytówka tego regionu i dobry przykład na swoistą normalizację życia w tej części państwa. Gdy byłem w tym pięknym miejscu pięć lat temu myślałem, że terytorium to ma wielkie możliwości rozwoju turystycznego. W kolejnych latach dostrzegli to sami turyści, „głosując nogami”. Przed dwoma laty odnotowano tam rekordową liczbę odwiedzających – niemal 24 miliony. Przeważająca część to standardowa turystyka, ale spora to rosnąca na znaczeniu turystyka religijna. W tej grupie jest niemal 9 i pół miliona pielgrzymów udających się do świątyni Mata Vaishno oraz ponad pół miliona pielgrzymów do Amarnath. Nastąpiło nakręcenie spirali koniunktury dla hotelarzy, właściciel kwater prywatnych i łodzi mieszkalnych, restauratorów, taksówkarzy, przewodników, sprzedawców rękodzieła, fotografów oraz tych którzy oferują przejażdżki na kucykach.
Turystyka wykazała odporność: atak terrorystyczny w Pahalgam w ubiegłym roku chwilowo ograniczył jej rozwój, ale jej nie załamał.
Dodajmy do tego ogrodnictwo, które daje do 7% PKB stanu Dżammu i Kaszmir. Dodajmy również istotny wzrost eksportu migdałów i orzechów włoskich, a także zwiększenie plantacji o powierzchni wysokiej i średniej gęstości – z 900 hektarów w latach 2020-2021 do ponad 18 500 hektarów przed dwoma laty. Stanowi to wzrost o przeszło 20 razy.
Wiele mówi się o militarnym współzawodnictwie i konfliktach dwóch państw mających broń jądrową. Tymczasem wyścig gospodarczy i przedstawione powyżej „boisko rozwoju” pokazuje nie mniej fascynujący mecz geopolityczny.
Dalsze rozpowszechnianie artykułu tylko za zgodą wydawcy tygodnika Do Rzeczy.
Regulamin i warunki licencjonowania materiałów prasowych.