Imię tego klasyka literatury rosyjskiej zna prawie każdy dorosły Rosjanin. Jego utwory są w programie szkolnym, na podstawie dzieł Maksima Gorkiego nakręcono dziesiątki filmów, jego utwory sceniczne są właściwie obowiązkowym repertuarem rosyjskich teatrów. Tysiące ulic, parków i skwerów nazwano na jego cześć. Trudno byłoby wskazać miasto w Federacji Rosyjskiej, w którym jedna z centralnych ulic nie nosiłaby imienia Gorkiego. Jaką rolę odegrał w historii bolszewizmu i dlaczego okoliczności jego śmierci są tak tajemnicze?

Maksim Gorki (naprawdę nazywał się Aleksiej Maksimowicz Pieszkow) urodził się 16 marca 1868 r. w Niżnym Nowogrodzie, mieście, które w latach 1932–1990 nazywało się po prostu Gorki. Był klasykiem literatury rosyjskiej, poetą, powieściopisarzem, dramaturgiem, dziennikarzem, publicystą i działaczem publicznym.

Gorki zadebiutował literacko pod koniec XIX w. Początkowo zasłynął jako autor dzieł napisanych w duchu rewolucyjnym. Światową sławę zdobył jeszcze za życia, ale już wtedy jego twórczość wywoływała liczne kontrowersyjne i sprzeczne oceny. W okresie stalinizmu namaszczono go na ojca duchowego „realizmu socjalistycznego”. Po upadku komunizmu i rozpadzie Związku Sowieckiego ocena jego twórczości została mocno skorygowana, głównie ze względu na jego drogę polityczną oraz traktowanie go przez Kreml jako swoiste „bożyszcze” literatury sowieckiej. Uznano, że jego dzieła były „nierówne” i że można podzielić jego twórczość na okresy wzlotów i upadków.

„Nowi ludzie”

Tematem przewodnim wczesnej twórczości Gorkiego jest utrzymane w duchu neoromantyzmu marzenie o „nowych ludziach”. Nieustraszeni i wolni, mający najwyższe zdolności intelektualne i fizyczne, osiągający cele wykraczające poza granice możliwości, w tym nieśmiertelność – oto bohaterowie jego pierwszych opowiadań. Gorki w ten sposób dążył do połączenia romantyzmu z realizmem.