Polskie "ogrody snu"

„W polskiej historii są cztery cmentarze, które są nazywane Sepulcrum Patriae – grób ojczyzny, miejsca spoczynku najwybitniejszych Polaków. Są to: Cmentarz Powązkowski w Warszawie, Cmentarz Rakowicki w Krakowie, Cmentarz na Rossie w Wilnie i Cmentarz Łyczakowski we Lwowie” – mówi w rozmowie z „Historią Do Rzeczy” prof. Stanisław Sławomir Nicieja, autor książek „Cmentarz Łyczakowski we Lwowie 1786–1986” i „Cmentarz Obrońców Lwowa”, a także już ponad 20 książek z serii „Kresowa Atlantyda”. – „Ten ostatni, mający na swym obszarze kwatery powstańców kościuszkowskich, listopadowych, styczniowych i z wojny polsko-ukraińskiej 1918–1919, czyli Cmentarz Orląt, jest jedną z najważniejszych nekropolii w dziejach polskich. Zwłaszcza jeśli chodzi nie tylko o wymiar patriotyczny, lecz także artystyczny. Bo autorami pomników nagrobnych na Łyczakowie jest cała plejada rzeźbiarzy klasy europejskiej. Ważny jest też Cmentarz Janowski, który ostatnio został dobrze opisany przez historyków szczecińskich. Wymazanie polskości na Cmentarzu Łyczakowskim we Lwowie – co niestety postępuje – byłoby ograbieniem go nie tylko z polskości, ale byłoby też zepchnięciem na niewiele znaczące miejsce pochówków”.

*

Po pierwszym rozbiorze Lwów znalazł się w granicach monarchii Habsburgów. Panujący wówczas cesarz Józef II wprowadził reformy dotyczące tworzenia nowych cmentarzy. Zamknięto cmentarze przykościelne i wyznaniowe w obrębie miast. Ich władzom nakazano utworzenie cmentarzy poza nimi. Warunkiem było oddalenie od ujęć wody i zabudowań. Miało to przeciwdziałać epidemiom, ale i odpowiadało na problem kurczącego się miejsca na cmentarzach znajdujących się przy świątyniach. Pod koniec XVIII w. na obrzeżach Lwowa powstały cztery nowe cmentarze: Stryjski, Żółkiewski, Gródecki i Łyczakowski, przeznaczone dla głównych dzielnic miasta.

Łyczakowska nekropolia

Profesor Stanisław Nicieja wielokrotnie podkreślał, że Łyczaków to nie tyle nekropolia, co „ogród snu”. Rzeczywiście, trudno wymienić wiele innych cmentarzy o tak niezwykłym klimacie, jak ta najstarsza i najrozleglejsza lwowska nekropolia.