Jej charakterystyczna sylwetka widoczna jest z wielu kilometrów z różnych miejsc w Małopolsce. Masyw Babiej Góry i jej najwyższy szczyt, Diablak, to druga najwyższa góra w popularnym zestawieniu korony gór Polski.
Babiogórski Park Narodowy to jeden z najbardziej charakterystycznych parków narodowych Polski. Położony jest w południowej części województwa małopolskiego, przy granicy ze Słowacją. Park obejmuje masyw Babiej Góry z najwyższym szczytem liczącym 1725 metrów n.p.m., który nazywany jest Diablakiem lub, tak jak cały masyw, Babią Górą. Cały park zajmuje około 3392–3393 hektarów, z otuliną liczącą ponad 8400 hektarów. Co roku odwiedza go ponad 100 tysięcy turystów, przyciąganych unikalnym krajobrazem, pełnym układem pięter roślinności i bogactwem przyrody.
Obszar chroniony
Po odzyskaniu przez Polskę niepodległości w 1918 roku szybko rozpoczęto starania o formalną ochronę obszaru Babiej Góry. W 1925 roku Państwowa Rada Ochrony Przyrody postawiła sobie za cel utworzenie parku narodowego na Babiej Górze. Stało się to także dzięki zaangażowaniu m.in. Kazimierza Sosnowskiego, Władysława Midowicza, Walerego Goetela i Władysława Szafera.
W 1928 roku Lasy Państwowe objęły ochroną rezerwatową około 403 hektarów partii podszczytowych, a w 1933 roku Polska Akademia Umiejętności utworzyła rezerwat o powierzchni około 642 hektarów. Łącznie ochroniono ponad 1000 hektarów.
Działania w kierunku ochrony masywu Babiej Góry wznowiono wkrótce po wojnie. 30 października 1954 roku Rada Ministrów wydała rozporządzenie o utworzeniu Babiogórskiego Parku Narodowego. Jego powierzchnia wynosiła około 1642-1704 hektarów.
W drugiej połowie lat siedemdziesiątych XX wieku park uzyskał status rezerwatu biosfery UNESCO. Po wieloletnich staraniach w 1997 roku park powiększono do obecnych rozmiarów i utworzono otulinę. Dziś ochroną ścisłą objęto ponad 1100 hektarów.
Skąd wzięła się „Babia Góra”?
Nazwa „Babia Góra” jest pewnie starsza, niż… same o niej wzmianki. Skąd właściwie wzięło się określenie „Babia Góra”? Odpowiedź nie jest jednoznaczna. Mamy tu splot starych zapisów oraz obraz bogatego folkloru.
Jan Długosz w „Chorographia Regni Poloniae” wspomina o wzniesieniu określanym jako „Baba” w okolicach Żywca. W XVI wieku Marcin z Urzędowa umieścił Babią Górę na mapach i podkreślał, że można tam znaleźć wielkie bogactwo ziół leczniczych. Większy opis masywu zostawił w 1699 roku Andrzej Komoniecki w „Dziejopisie Żywieckim”. Pisał on: „Także w Babiej Górze jest góra albo gronik, na którym jest kamienna baba tak wyrośniona, a woda z niej idzie. (…) i stąd Babia Góra nazwana”. Komoniecki wiązał więc nazwę góry z charakterystyczną formacją skalną przypominającą postać kobiety. To najstarszy zachowany pisany trop, który łączy nazwę z konkretnym elementem rzeźby terenu.
Górą interesowano się coraz bardziej od XIX wieku. O górze pisali m.in. Stanisław Staszic i Ludwik Zejszner. Najbardziej jednak do spopularyzowania tego miejsca przyczynił się Hugo Zapałowicz, badacz przyrody, orędownik ochrony i inicjator powstania jednego z najstarszych schronisk w Beskidach, na Markowych Szczawinach.
Wokół nazwy narosło na przestrzeni wieków kilka barwnych legend:
Jedna z nich opowiada o Babie-olbrzymce, ogromnej kobiecie, która codziennie zbierała kamienie ze swojego pola i wysypywała je w jedno miejsce. Z czasem powstał z tego cały masyw. Inna opowieść mówi o skamieniałej kochance. Dziewczyna, która zobaczyła ciało zabitego ukochanego zbójnika, z żalu skamieniała i zamieniła się w górę. Jeszcze inna o tym, że w jaskiniach w masywie góry znajdowały się groty, gdzie zbójnicy ukrywali porwane kobiety.
Najbardziej popularna historia mówi jednak sabatach czarownic odbywających się na szczycie (szczególnie Diablaku) masywu. I stąd nazwa „baba”, które oznaczało kiedyś wiedźmę. Kapryśna pogoda panująca na szczycie miała być skutkiem czarów.
Kazimierz Sosnowski wspominał o próbach łączenia nazwy z prasłowiańskim bóstwem „Baba”, rozumianym jako matka-żywicielka. Słowo „baba” mogło również oznaczać kamienny posąg kultowy.
Osobną legendą owiany jest też najwyższy punkt masywu, Diablak. Według pewnego podania diabeł miał zbudować na szczycie zamek dla zbójnika w zamian za jego duszę. Budowa jednak nie została ukończona, a mury runęły, grzebiąc zbójnika. Rumowiska skalne na wierzchołku mają być pozostałościami tej budowli. Do dziś podczas burzy niektórzy twierdzą, że na szczycie słychać stukanie ciupagi.
Szlaki, flora i fauna
Masyw zbudowany jest z fliszu karpackiego (piaskowce, łupki, margle), wypiętrzonego w trzeciorzędzie. Charakterystyczne są osuwiska i zanikające stawki osuwiskowe.
Charakterystyczny i wyjątkowy w dla Beskidów jest ciągły układ pięter roślinności:
- regiel dolny (ok. 700–1150 m) – lasy bukowo-jodłowe z udziałem świerka,
- regiel górny (ok. 1150–1350/1390 m) – bory świerkowe,
- piętro kosodrzewiny (ok. 1350–1650 m),
- piętro alpejskie/halne (powyżej 1650 m) z murawami i rumowiskami skalnymi.
W Babiogórskim Parku Narodowym występuje około 650 gatunków roślin, w tym wiele rzadkich i chronionych. Symbolem parku jest okrzyn jeleni (Laser archangelica), dorastająca do dwóch metrów bylina, której jedno z nielicznych stanowisk w Polsce znajduje się właśnie tutaj (głównie w dolinie Markowego Potoku). Inne osobliwości to rogownica alpejska (endemizm babiogórski), wyblin jednolistny, tojad morawski czy zimoziół północny.
Bogata jest także fauna. Stwierdzono obecność m.in. niedźwiedzia brunatnego, wilka i rysia. Żyją tu też jelenie, sarny, dziki, liczne ptaki (w tym głuszec, cietrzew, dzięcioł trójpalczasty) oraz rzadkie płazy i gady.
Centralnym punktem parku jest najwyższy wierzchołek Diablak, skąd rozciągają się rozległe widoki. Inne popularne punkty widokowe to np. Sokolica i Kępa.
Najważniejszym obiektem infrastrukturalnym jest schronisko PTTK na Markowych Szczawinach, skąd wyrusza bodaj najwięcej wycieczek na najwyższy szczyt masywu. W parku, prócz licznych szlaków turystycznych, znajdują się też ścieżki edukacyjne oraz ośrodek edukacyjny w Zawoi.
Czytaj też:
Wspaniała atrakcja i ludzkie dramaty. Budowa zapory wciąż wywołuje dyskusje Czytaj też:
Najstarsze szlaki turystyczne w Polsce. Kiedy zaczęto je tworzyć? Czytaj też:
Najstarszy park narodowy w Polsce. Nie tylko Zakopane przyciągało bohemę