PIOTR WŁOCZYK: 1 listopada 1918 r. Polacy dali się we Lwowie zaskoczyć Ukraińcom jak dzieci?
PROF. DAMIAN KAROL MARKOWSKI: Zdecydowanie tak. W niemałej mierze był to efekt stereotypów na temat Ukraińców.
Polacy byli przeświadczeni, że Ukraińcy nie będą się w stanie zorganizować?
Tak, ale zaskoczenie nie było jedynym problemem. Polacy byli podzieleni. We Lwowie działały wtedy co najmniej trzy organizacje polskich konspiratorów, szykujących się na odebranie władzy Austro-Węgrom. Każda reprezentowała inny kierunek polityczny: Polska Organizacja Wojskowa z por. Ludwikiem de Laveaux, Polskie Kadry Wojskowe z kpt. Czesławem Mączyńskim i do tego jeszcze niewielka organizacja konspiracyjna pułkownika Władysława Sikorskiego. Tylko dzięki dobrej woli i przezorności porucznika de Laveaux, który zgodził się oddać komendę w ręce kpt. Mączyńskiego, udało się skupić polską obronę pod jednym dowództwem. Byliśmy do tej bitwy zupełnie nieprzygotowani. Nasze elity we Lwowie uważały najwyraźniej, że przejęcie władzy w mieście przez polską administrację będzie miało taki charakter, jak wcześniej w Krakowie. Czyli niemal bezproblemowo.
Jakie siły wystawili wtedy we Lwowie Ukraińcy?
Tajny Ukraiński Komitet Wojskowy działał już od wielu tygodni i przygotowywał plan zajęcia miasta. Trzonem ukraińskiej akcji mającej opanować Lwów i stworzyć Państwo Zachodnio-Ukraińskie był Legion Ukraińskich Strzelców Siczowych. Można powiedzieć, że to był odpowiednik polskich Legionów. Służyło w nim wielu patriotycznie usposobionych Ukraińców, którzy mieli za sobą poważne doświadczenie bojowe, przeszli cały szlak armii austro-węgierskiej, walcząc z Rosjanami na wschodzie. My mieliśmy Kostiuchnówkę, a oni bardzo krwawą bitwę o górę Makówka (Makiwka) w Karpatach Wschodnich. Mankamentem ukraińskiego planu było optymistyczne założenie, że legion bardzo szybko, w ciągu kilkunastu godzin, przemieści się koleją do Lwowa z Czerniowiec na Bukowinie, gdzie znajdował się pod koniec października. Natomiast na samym początku walk o miasto miało stanąć do boju 2 tys. żołnierzy narodowości ukraińskiej z jednostek armii austro-węgierskiej. Szybko okazało się, że również to założenie jest nierealistyczne.
Dlaczego?
W tamtym czasie, gdy armia austro- -węgierska rozpadała się, bardzo wielu przymusowo zmobilizowanych żołnierzy opuszczało jej szeregi i po prostu wracało do domów. Ukraińcy nie byli tu wyjątkiem. Oficerowie chcieli włączyć szeregowców w Listopadowy Czyn, jak nazwane zostały potem przez Ukraińców te wydarzenia, ale wielu żołnierzy narodowości ukraińskiej wyszło ze Lwowa w kierunku swoich domów, zabierając ze sobą nierzadko broń. Szeregi ukraińskich wojsk topniały więc z godziny na godzinę.
Od czego zaczęła się próba przejęcia kontroli nad Lwowem?
Nocą 1 listopada ukraińskie oddziały opanowały najbardziej strategiczne punkty miasta: dworzec główny, ratusz, dworce podmiejskie jak Persenkówka czy Podzamcze. Co istotne, przejęły także cytadelę i główne koszary, gdzie zdobyły duże ilości broni i amunicji.
Polacy nie dowierzali tamtego poranka własnym oczom?
Dalsze rozpowszechnianie artykułu tylko za zgodą wydawcy tygodnika Do Rzeczy.
Regulamin i warunki licencjonowania materiałów prasowych.
