Przyjazd Aleksandra I do Warszawy spotkał się z niekłamanym entuzjazmem. Dla mieszkańców byłego Księstwa Warszawskiego i ziem Rzeczypospolitej, która została rozgrabiona przez zaborców w 1795 roku, był to zupełnie nowy, wyczekiwany przez nich rozdział.
„Epizod z lat 1815-1830 został niezwykle skutecznie wymazany z polskiej pamięci historycznej. Mało kto zdaje sobie dzisiaj sprawę, że były lata, gdy car Rosji uchodził w Polsce za wybawiciela i ukochanego władcę. I gdy politycy nad Wisłą, zdruzgotani klęską Napoleona Bonaparte, bez ironii myśleli o Aleksandrze I Romanowie jako o wskrzesicielu Rzeczpospolitej. (...) Pisał wtedy — z pewną przesadą — Ignacy Prądzyński, iż Aleksandra »wszyscy Polacy pod jakimi bądź rządami zostający, bez żadnej myśli ukrytej za prawdziwego wskrzesiciela Polski byli przyjęli i sumiennie zaręczyć mogą, że w jego mocy zyskać naszą miłość i poświęcenie się równe tym, jakich doświadczył Napoleon«”. – pisze prof. Andrzej Nowak w książce pt. „Kto powiedział, że Moskale są to bracia nas, Lechitów… Szkice z historii wyobraźni politycznej Polaków”.
Nowy porządek
Decyzją kongresu wiedeńskiego, który obradował w 1815 roku po wojnach napoleońskich, z ziem dawnego Księstwa Warszawskiego utworzono autonomiczne Królestwo Polskie, potocznie zwane Kongresowym. Nowy organizm państwowy został połączony unią personalną z Imperium Rosyjskim, a tytuł króla Polski nosił car rosyjski. Pierwszym królem nowego porządku był car Aleksander I.
Dla Polaków, którzy jeszcze niedawno wiązali gigantyczne nadzieje niepodległościowe z Napoleonem Bonaparte, był to trudny okres. Po latach walk po stronie napoleońskiej Francji zderzyli się z narzucanymi przez imperia faktami.
Nie wszyscy jednak byli przeciwni Aleksandrowi. Akurat ten rosyjski car jawił się wówczas wielu jako „oświecony monarcha”, protektor i mądry władca, który nawet, wbrew oporowi innych mocarstw, doprowadził do odrodzenia polskiej państwowości
Gdy car, wracający z Paryża do Petersburga, zbliżał się do Warszawy w połowie listopada 1815 roku, miasto przygotowywało się na wielkie powitanie. Na Placu Trzech Krzyży wzniesiono tymczasowy łuk triumfalny, a ulice ozdobiono girlandami, herbami oraz transparentami wyrażającymi wdzięczność Aleksandrowi.
12 listopada 1815 roku monarcha przekroczył granice miasta. Car przybył do stolicy w niedzielę, przed południem. U bram miasta witał go prezes Senatu Stanisław Węgrzecki, wręczając chleb, sól oraz klucze do Warszawy. Aleksander I przyjął chleb i sól, ale odmówił przyjęcia kluczy i miał wypowiedzieć słynne słowa: „Nie przybywam tu jako zdobywca, lecz jako ojciec i przyjaciel”.
Aleksander I zrobił na licznych Polakach dobre wrażenie, choćby dlatego, że wjechał do Warszawy ubrany w polski mundur wojskowy, ozdobiony Orderem Orła Białego.
Po ceremonii powitalnej na rogatkach miasta, car udał się na Plac Saski, gdzie dokonał przeglądu wojsk garnizonu składającego się zarówno z oddziałów rosyjskich, jak i polskich. Następnie skierował się do Zamku Królewskiego, gdzie oficjalnie został powitany przez dostojników państwowych, ministrów, członków Senatu oraz Rady Stanu. Pobyt Aleksandra I w Warszawie trwał trzy tygodnie (do 3 grudnia 1815 roku). Czas ten upłynął na bankietach, uroczystych Mszach świętych, spektaklach teatralnych czy oglądaniu niezwykłych iluminacji świetlnych, które rozbłyskały w całym mieście.
Kulminacyjnym punktem tej wizyty było sfinalizowanie prac nad Ustawą Konstytucyjną Królestwa Polskiego. Aleksander I podpisał ją 27 listopada 1815 roku. Konstytucja Królestwa Polskiego uchodziła wówczas za jedną z najbardziej liberalnych w Europie. Gwarantowała Królestwu szeroką autonomię, własny parlament (Sejm), wojsko, rząd, niezawisłe sądownictwo oraz wolność słowa i prasy. Było to dość paradoksalne. Aleksander I bowiem, w Rosji sprawujący władzę jako autorytarny autokrata, w Warszawie stawał się konstytucyjnym monarchą ograniczonym prawami.
Entuzjazm Polaków nie trwał jednak długo. Aleksander, na dłuższą metę, nie okazał się takim władcą, jakim niektórzy chcieli go widzieć. Sytuacja Polaków pogorszyła się zaś drastycznie po jego śmierci i objęciu władzy przez jego brata Mikołaja I.
Czytaj też:
Pogrom Osmanów. Najkrwawsza bitwa w naszych dziejach? Czytaj też:
Tak brzmiał koniec wojny. To nagranie to przejmujące doświadczenie Czytaj też:
Na drodze do wolnej Polski. Na ten dzień czekało kilka pokoleń