W statystykach meteorologicznych nie była jedyną zimą tak mroźną, jej skutki społeczne i gospodarcze sprawiły, że na trwałe weszła do zbiorowej pamięci jako "zima stulecia". Dla milionów Polaków stała się symbolem bezradności państwa wobec radykalnych zjawisk pogodowych, ale też próbą codziennej wytrzymałości.
Pierwsze sygnały nadchodzącego kryzysu pojawiły się pod koniec grudnia 1978 roku. Gwałtowne ochłodzenie przyszło niemal z dnia na dzień. Temperatury spadły miejscami poniżej –30 stopni Celsjusza, a silnym mrozom towarzyszyły intensywne opady śniegu i porywisty wiatr. W krótkim czasie drogi i linie kolejowe zostały zasypane, a zaspy osiągały wysokość kilku metrów, skutecznie odcinając całe miejscowości od świata.
Zima stulecia. Państwo niemal sparaliżowane przez mróz
Skala oddziaływania pogody była ogromna. Transport publiczny w wielu miejscach przestał funkcjonować, pociągi utknęły na trasach, a komunikacja autobusowa w wielu regionach została zawieszona. Podróżni spędzali długie godziny w nieogrzewanych wagonach, często bez informacji i pomocy. Lotniska zamykano, a dostawy żywności i paliwa stawały się coraz bardziej nieregularne.
Najpoważniejszy kryzys dotknął sektor energetyki. Zamarzały urządzenia w kopalniach, lokomotywy nie były w stanie dowozić surowca, a elektrownie pracowały na granicy wydolności. Wprowadzano planowe i nieplanowe przerwy w dostawach prądu oraz ogrzewania. W wielu mieszkaniach kaloryfery pozostawały zimne, dochodziło do awarii, a dogrzewanie prowizorycznymi metodami stawało się codziennością.
Zamykano szkoły, skracano czas pracy zakładów przemysłowych, a niektóre fabryki wstrzymywały produkcję całkowicie. Oficjalna propaganda starała się tonować nastroje, jednak rzeczywistość była trudna do ukrycia. Zima obnażyła strukturalne słabości systemu centralnie sterowanego, który w teorii miał pełną kontrolę nad gospodarką, a w praktyce nie radził sobie z nagłym kryzysem.
Codzienność w cieniu śniegu i mrozu
Dla polskiego społeczeństwa zima 1978/79 oznaczała przede wszystkim walkę o podstawowe potrzeby. Odśnieżanie odbywało się często ręcznie, z udziałem mieszkańców, żołnierzy i pracowników zakładów pracy. Sprzętu brakowało, paliwo było reglamentowane, a awarie usuwano prowizorycznie. W wielu miejscach to sąsiedzka pomoc i oddolna solidarność pozwalały przetrwać najtrudniejsze tygodnie.
Opady śniegu były nie tylko intensywne, lecz także długotrwałe, a silny wiatr tworzył ogromne zaspy, które całkowicie zasłaniały drogi, tory kolejowe i zabudowania. W wielu miejscach odśnieżanie miało charakter improwizowany, a ciężki sprzęt nie nadążał z usuwaniem śniegu. Zdarzało się, że całe wsie pozostawały odcięte od świata przez kilka dni, a poruszanie się pieszo było jedyną możliwością. Skala opadów sprawiła, że śnieg stał się nie tylko uciążliwością, lecz realną barierą dla funkcjonowania państwa i społeczeństwa.
Najostrzejsza faza tamtejszej zimy przypadła na przełom roku, a mrozy nie ustąpiły szybko. Bardzo niskie temperatury utrzymywały się przez większą część stycznia, a w niektórych regionach także w lutym 1979 roku. Dopiero pod koniec zimy przyszło stopniowe ocieplenie, które jednak nie przyniosło natychmiastowej ulgi. Topniejący śnieg powodował lokalne podtopienia, a zniszczona przez mróz infrastruktura wymagała długotrwałych napraw. Skutki zimy stulecia odczuwalne były jeszcze wiele miesięcy później — w opóźnieniach transportowych, problemach energetycznych i spadku produkcji.
Dziś, gdy kolejne zimy coraz częściej są łagodne i bezśnieżne, choć nie tegoroczna, porównania z zimą stulecia pojawiają się przy każdym większym ochłodzeniu. Różnica polega jednak na skali. Współczesna infrastruktura, systemy prognozowania i rezerwy energetyczne sprawiają, że nawet poważne utrudnienia nie prowadzą do całkowitego paraliżu kraju. A jednak pamięć o zimie 1978/79 pozostaje ważnym punktem odniesienia.
Czytaj też:
W Brukseli rządzą niebezpieczni wariaci. Sekta foliarzy