Archiwa Państwowe odnalazły pamiątkowy film sprzed ponad dziewięciu dekad na rynku antykwarycznym. Udało się go pozyskać dzięki skorzystaniu z prawa pierwokupu. To jedyny taki, prywatny zapis filmowy z ceremonii pogrzebowej Józefa Piłsudskiego.
„Śmierć Józefa Piłsudskiego 12 maja 1935 roku była jednym z najważniejszych i najbardziej poruszających momentów w historii II Rzeczypospolitej. Twórca Legionów Polskich, Naczelnik Państwa, zwycięzca wojny polsko-bolszewickiej i symbol odzyskanej niepodległości był postacią, która ukształtowała polityczny, militarny i symboliczny fundament państwa polskiego po 1918 roku” – przypomina Narodowe Archiwum Państwowe.
Film opublikowany przez NAC został zarejestrowany 18 maja 1935 roku na taśmie 8 mm przez Tadeusza Rowińskiego (żył w latach 1905-1997), krakowskiego stomatologa i filmowca-amatora, który po wojnie wyemigrował do Stanów Zjednoczonych. Film trwa 7 minut i 32 sekundy, nie ma dźwięku. Nakręcono go z dwóch punktów obserwacyjnych: z okna kamienicy przy ul. Wiślanej oraz z jednej z kamienic przy Rynku Głównym.
Na taśmie widać tłumy żałobników, fragmenty pochodu żałobnego. Niemal czuć w nim ciszę, napięcie i skupienie, które towarzyszyło uczestnikom pogrzebu. Na filmie pojawiają się też m.in. żona zmarłego Naczelnika, Aleksandra Piłsudska, prezydent Ignacy Mościcki oraz generał Edward Śmigły-Rydz.
NAC podaje, że „choć przebieg pogrzebu Marszałka Piłsudskiego został bogato udokumentowany fotograficznie – m.in. w zasobie Narodowego Archiwum Cyfrowego, w zbiorach Koncernu Ilustrowanego Kuriera Codziennego – film ten nie miał dotąd swojego odpowiednika w zbiorach państwowych”.
Pogrzeb Józefa Piłsudskiego. Żałoba narodowa
Józef Piłsudski zmarł 12 maja 1935 roku. Wielu Polaków bardzo jego odejście przeżyło. Pogrzeb Marszałka był wielką patriotyczną uroczystością, która trwała kilka dni i zgromadziła setki tysięcy ludzi.
Po śmierci Józefa Piłsudskiego w Polsce ogłoszono żałobę narodową. Na budynkach administracji publicznej i na domach prywatnych wywieszono flagi z żałobnym kirem i czarne flagi żałobne. Żałoba obowiązywała także w wojsku. Oficerowie mieli założyć czarne opaski. Przed Belwederem gromadziły się tłumy. W całej Polsce organizowano manifestacje i żałobne marsze.
Salon w Belwederze został zamieniony na kaplicę, gdzie na katafalku spoczywało ciało marszałka. Przy Piłsudskim wystawiono wartę honorową, która zmieniała się co pół godziny. Do Belwederu przybywały delegacje wszystkich formacji wojskowych. Trumna wystawiona była w dniach 13-14 maja.
Ciało Piłsudskiego ubrano w mundur przepasany Wielką Wstęgą orderu Virtuti Militari. Nad jego głową umieszczono sztandary wojskowe z lat 1831, 1863 i sztandar legionowy. Obok trumny stała urna z sercem Piłsudskiego.
15 marca trumna została przewieziona na lawecie zaprzęgniętej w sześć koni do katedry świętego Jana w Warszawie. Tam 16 maja odbyła się msza święta odprawiona przez biskupa polowego Józefa Gawlinę.
17 maja odprawiono mszę żałobną. Celebransem był kardynał Aleksander Kakowski. Po mszy kondukt żałobny przeszedł na Pole Mokotowskie, gdzie odbyła się defilada wojskowa. Po niej trumnę przeniesiono na platformę kolejową. Z Warszawy ciało Piłsudskiego wyruszyło w ostatnią podróż do Krakowa. Skład jechał całą noc i był oświetlony reflektorami. Po drodze marszałka żegnały tłumy Polaków. Pociąg dotarł do Krakowa 18 maja o godzinie 8:30.
Tłumy ludzi oraz przedstawiciele korpusu dyplomatycznego, duchowieństwo, delegacje uczelni wyższych, posłowie i senatorowie oddały marszałkowi hołd. Z dworca kondukt żałobny ruszył do Kościoła Mariackiego. Lawetę z trumną ciągnęło sześć karych koni. Za nią szła najbliższa rodzina, prezydent RP, premier, członkowie rządu, generałowie, posłowie, senatorowie, przedstawiciele obcych państw i tłumy krakowian. Kondukt liczył łącznie około 100 tysięcy ludzi.
Jako przedstawiciel Niemiec w pogrzebie Józefa Piłsudskiego wziął udział ówczesny przewodniczący Reichstagu i premier Prus, Hermann Göring. W pogrzebie uczestniczyły też delegacje innych państw: Rumunii – marszałek Constantin Prezan, minister obrony narodowej gen. Paul Angelescu, szef policji gen. Constantin Dimitrescu, Jugosławii – gen. bryg. Petar Araczicz, Wielkiej Brytanii – Rudolph Lambart – były szef sztabu i były adiutant króla Jerzego V.
Około godziny 11:00 rozpoczęła się msza w Kościele Mariackim. Odprawił ją arcybiskup Adam Sapieha. Po mszy kondukt ruszył na Wawel, gdzie generałowie złożyli trumnę w krypcie św. Leonarda. Drugi raz tego dnia rozległy się dźwięki Dzwonu Zygmunt, a działa ustawione na wawelskim wzgórzu oddały 101 strzałów armatnich. W całym kraju zapanowała trzyminutowa cisza.
Uroczystości pogrzebowe zakończyły się 18 maja o godzinie 14:00. Stanisław Mackiewicz pisał później o atmosferze tego dnia:
„Piłsudski miał fanatycznych wielbicieli, którzy go kochali więcej niż własnych rodziców niż własne dzieci, ale było wielu ludzi, którzy go nienawidzili, miał całe warstwy ludności, całe dzielnice Polski przeciwko sobie, potężną nieufność do siebie. I oto nie znać było tego w dniu pogrzebu”.
W 1937 roku trumnę z ciałem Piłsudskiego przeniesiono do krypty pod Wieżą Srebrnych Dzwonów.
Czytaj też:
Najpiękniejsze barwy, biało-czerwone. Towarzyszą nam od setek latCzytaj też:
Zamach czy przewrót? Sto lat temu Piłsudski postanowił przejąć władzęCzytaj też:
Powrót po latach. Niemcy zniszczyli ten pomnik natychmiast