Suwerenność narodu i jej wymiar kulturowy oraz etyczno-moralny
  • Ryszard CzarneckiAutor:Ryszard Czarnecki

Suwerenność narodu i jej wymiar kulturowy oraz etyczno-moralny

Dodano: 
Polska flaga
Polska flaga Źródło: Unsplash / Aliaksandra Yadzeshka
Kiedy mówimy o suwerenności narodowej często myślimy o granicach państwowych, gospodarce narodowej, armii czy niezależności politycznej. Tymczasem istnieje jeszcze jeden wymiar suwerenności, być może najważniejszy, bo dotykający samej istoty narodu.

To suwerenność kulturowa, suwerenność etyczna. To prawo narodu do zachowania własnej tożsamości, tradycji, religii, systemu wartości i samodzielnego – powtórzę: samodzielnego! – rozstrzygania fundamentalnych kwestii moralnych. I o tym będzie nasza debata. Naród może posiadać własne państwo, parlament i rząd, a jednocześnie stopniowo tracić możliwość decydowania o tym, jak wychowywane są jego dzieci, czym jest rodzina, jakie wartości przekazuje szkoła i jakie normy etyczne obowiązują w życiu publicznym.

I właśnie z takim niebezpieczeństwem mamy dzisiaj do czynienia.

Współczesne zagrożenie dla suwerenności nie zawsze przychodzi w postaci obcej armii. Coraz częściej przychodzi w postaci dyrektywy UE, rezolucji Parlamentu Europejskiego, orzeczenia sądu międzynarodowego czy dokumentu organizacji ponadnarodowej.

Nie chodzi przy tym o odrzucenie współpracy międzynarodowej. Chodzi o postawienie fundamentalnego pytania: kto ma prawo decydować o moralnych i kulturowych fundamentach życia narodu?

Czy demokratycznie wybrane władze państw narodowych, odpowiedzialne przed własnymi obywatelami? Czy też instytucje międzynarodowe, których demokratyczna legitymacja jest znacznie bardziej pośrednia?

Polska ma szczególne doświadczenie historyczne. Przez 123 lata zaborów nie mieliśmy własnego państwa. Później przez dziesięciolecia żyliśmy pod dominacją komunistycznego systemu narzuconego z zewnątrz.

A jednak przetrwaliśmy jako naród.

Dlaczego?

Ponieważ zachowaliśmy język, kulturę, religię, tradycję i rodzinę. Ponieważ polska tożsamość była silniejsza niż polityczne systemy, które próbowały ją podporządkować.

To właśnie kultura, wiara i pamięć historyczna pozwoliły Polakom przetrwać okresy utraty państwowości.

Dlatego z polskiej perspektywy suwerenność kulturowa nie jest abstrakcyjnym pojęciem. Jest jednym z fundamentów naszej wolności.

Dzisiaj jednak obserwujemy zjawisko, które można określić jako stopniowe przenoszenie władzy nad sprawami moralnymi i kulturowymi z poziomu narodowego na poziom ponadnarodowy.

Przykładem jest Unia Europejska.

Traktaty europejskie opierają się na zasadzie podziału kompetencji. Oznacza to, że Unia może działać wyłącznie w granicach uprawnień przekazanych jej przez państwa członkowskie.

Artykuł 4 Traktatu o Unii Europejskiej nakazuje poszanowanie tożsamości narodowej państw członkowskich, a artykuł 5 ustanawia zasadę przyznania kompetencji.

Co więcej, artykuł 6 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej wskazuje, że w dziedzinie kultury Unia ma jedynie kompetencje wspierające, koordynujące i uzupełniające.

A jednak w praktyce obserwujemy próby coraz szerszego oddziaływania instytucji europejskich na kwestie wychowania, rodziny, moralności i tożsamości.

Rezolucje Parlamentu Europejskiego dotyczące praw reprodukcyjnych, a inicjatywy związane z uznawaniem rodzicielstwa czy działania dotyczące edukacji seksualnej pokazują, jak silnie kwestie światopoglądowe przenikają do europejskiej agendy politycznej.

Nie wszystkie te działania są prawnie wiążące. Ale nawet niewiążące rezolucje mogą tworzyć presję polityczną, kształtować standardy i przygotowywać grunt pod przyszłe regulacje.

W ten sposób to, co formalnie pozostaje kompetencją państw narodowych, staje się przedmiotem coraz silniejszej presji ponadnarodowej.

Podobne pytania pojawiają się w odniesieniu do Rady Europy, Europejskiego Trybunału Praw Człowieka oraz różnych agend Organizacji Narodów Zjednoczonych.

Instytucje te odgrywają ważną rolę w ochronie praw człowieka. Nie oznacza to jednak, że ich interpretacje powinny być wolne od demokratycznej kontroli i debaty.

Powinniśmy zadać pytanie, gdzie kończy się ochrona uniwersalnych praw człowieka, a zaczyna narzucanie określonej wizji antropologicznej, społecznej i moralnej.

Czy każda kontrowersyjna kwestia etyczna musi być rozstrzygana przez międzynarodowy trybunał? Czy każda różnica między tradycjami państw europejskich powinna być traktowana jako problem wymagający harmonizacji?

Europa nie jest przecież jednolitym kulturowo państwem.

Jest wspólnotą narodów, które mają różne doświadczenia historyczne, różne tradycje religijne, różne modele społeczne i wrażliwość moralną.

To zróżnicowanie nie jest słabością Europy. Jest jej bogactwem.

Szczególnie niepokojące jest przenoszenie sporów ideologicznych na obszar edukacji.

Szkoła nie jest jedynie instytucją przekazywania wiedzy. Jest również miejscem kształtowania tożsamości młodego pokolenia.

Dlatego decyzje o podstawach programowych, wychowaniu moralnym, edukacji seksualnej czy miejscu religii w życiu szkolnym powinny przede wszystkim należeć do państw narodowych, z poszanowaniem praw rodziców i dzieci.

Nie można zaakceptować sytuacji, w której międzynarodowe rekomendacje stają się narzędziem marginalizowania tradycyjnych przekonań religijnych i moralnych.

Nie oznacza to kwestionowania godności osób mających odmienne poglądy czy prowadzących inny styl życia.

Godność każdego człowieka musi być chroniona. Ale szacunek dla człowieka nie wymaga narzucenia wszystkim narodom jednej filozofii życia.

Kolejnym instrumentem oddziaływania jest finansowanie.

Organizacje międzynarodowe i instytucje europejskie dysponują znacznymi środkami przeznaczanymi na programy społeczne, edukacyjne i organizacje pozarządowe.

Finansowanie samo w sobie nie jest problemem. Problem pojawia się wtedy, gdy dostęp do środków lub udział w programach jest uzależniany od akceptacji określonych stanowisk światopoglądowych.

Powstaje wówczas pytanie, czy mamy do czynienia ze wspieraniem społeczeństwa obywatelskiego, czy z próbą wpływania na kierunek przemian kulturowych w poszczególnych państwach.

Wolność debaty wymaga pluralizmu, a nie uprzywilejowania jednej wizji moralnej.

Polska prawica powinna w tej debacie przedstawiać stanowisko jasne i konsekwentne.

Nie jesteśmy przeciwnikami współpracy międzynarodowej. Nie kwestionujemy potrzeby ochrony podstawowych praw człowieka ani znaczenia europejskiej solidarności.

Ale odrzucamy przekonanie, że integracja międzynarodowa musi oznaczać kulturową uniformizację.

Europa nie potrzebuje jednego modelu rodziny, jednej filozofii wychowania, jednej interpretacji moralności i jednej narzuconej tożsamości.

Potrzebuje natomiast poszanowania wolności narodów, zasady pomocniczości i demokratycznej odpowiedzialności.

Dlatego konieczne jest konsekwentne przestrzeganie granic kompetencji instytucji ponadnarodowych.

Po pierwsze, sprawy kultury, edukacji, religii i zasadniczych wyborów etycznych powinny pozostawać przede wszystkim w gestii państw narodowych, w granicach ich zobowiązań dotyczących praw człowieka.

Po drugie, nie można dopuszczać do obchodzenia traktatowych ograniczeń poprzez rozszerzającą interpretację kompetencji europejskich.

Po trzecie, międzynarodowe finansowanie nie powinno służyć wymuszaniu jednolitości światopoglądowej.

Po czwarte, trzeba bronić praw rodziców do wychowywania dzieci zgodnie z własnymi przekonaniami, przy jednoczesnym poszanowaniu praw samych dzieci.

I wreszcie, należy bronić prawa narodów do zachowania własnej tradycji, własnej pamięci historycznej i własnego dziedzictwa religijnego.

Na zakończenie chciałbym podkreślić jedną zasadniczą rzecz.

Suwerenność kulturowa nie jest przywilejem, który organizacje międzynarodowe mogą państwom przyznać lub odebrać. Jest jednym z podstawowych wymiarów samostanowienia narodów.

Polacy wiedzą z własnej historii, że utrata politycznej niezależności jest tragedią. Ale wiedzą również, że utrata własnej tożsamości może okazać się jeszcze bardziej nieodwracalna.

Nie chcemy Europy zamkniętej na współpracę.

Chcemy Europy wolnych narodów.

Europy, w której Polacy mogą pozostać Polakami, Włosi Włochami, a Francuzi Francuzami.

Europy, w której współpraca nie oznacza podporządkowania, a integracja nie wymaga wyrzeczenia się własnej cywilizacyjnej tożsamości.

Bo prawdziwa jedność Europy nie powstaje przez likwidację różnic, lecz przez szacunek dla narodów, które ją tworzą.

I właśnie takiej Europy powinniśmy bronić.

Podstawa mojego wystąpienia 20 listopada 2026 roku w Bratysławie na "Conservative Summit", gdzie moderowałem debatę z udziałem prawników z Francji, Hiszpanii, Polski, Rumunii, USA

Czytaj też:
Czy Unia Europejska zbankrutuje?
Czytaj też:
Jeden "hot potato" i dwa mocarstwa jądrowe

Źródło: DoRzeczy.pl