Kulminacją głośnego procesu było skazanie głównego oskarżonego, Stanisława Wawrzeckiego, na karę śmierci. Wyrok wykonany został w marcu 1965 roku. Był to jedyny przypadek wykonania kary śmierci za przestępstwo gospodarcze w Polsce po 1956 roku.
Spekulacje?
W latach 60. XX wieku mięso było w Polsce towarem deficytowym. Permanentne braki w zaopatrzeniu wywoływały społeczne napięcia. Jednocześnie władze kwestię traktowały kwestię zaopatrzenia w mięso jako sprawę polityczną. „Lekarstwem” na narastające problemy, jak sądziły władze PRL mógł być donos, który 1963 roku wpłynął do Komisji Kontroli Komitetu Warszawskiego PZPR opisujący nieprawidłowości w stołecznych sklepach mięsnych. Rozpoczęło się śledztwo, które szybko nabrało ogromnego rozmachu.
W ciągu kolejnych kilku miesięcy aresztowano około 400–440 osób związanych z handlem mięsem. Przesłuchano setki kierowników sklepów. Odkryto proceder polegający na zawyżaniu ubytków naturalnych, zamianie lepszego towaru na gorszy, fałszowaniu dokumentów oraz przyjmowaniu łapówek za lepsze dostawy. W samej Warszawie wartość pozyskanego „na boku” mięsa szacowano na miliony ówczesnych złotych. Główną postacią afery stał się Stanisław Wawrzecki, dyrektor Miejskiego Przedsiębiorstwa Handlu Mięsem Warszawa-Praga, a wcześniej także innych stołecznych oddziałów. Propaganda okrzyknęła go nawet „mięsnym dyktatorem”.
Wawrzecki został aresztowany 18 kwietnia 1964 roku na lotnisku Okęcie, gdy wracał z delegacji służbowej z Bukaresztu. Już kilka dni później przyznał się do przyjmowania łapówek od około 120 kierowników sklepów na łączną kwotę około 3,5 miliona złotych.
Proces
Proces głównych oskarżonych rozpoczął się 20 listopada 1964 roku. Na ławie oskarżonych zasiedli, oprócz Wawrzeckiego, m.in. dyrektorzy Henryk Gradowski i Kazimierz Witowski, kontroler Państwowej Inspekcji Handlowej Mieczysław Fabisiak, kilku kierowników sklepów oraz właściciel prywatnej masarni. Łącznie sądzono około dziesięciu osób w najważniejszym wątku sprawy.
![]()
Postępowanie toczyło się w trybie doraźnym na podstawie dekretu z 1945 roku. Było to rozwiązanie wyjątkowe i, jak później uznano, niezgodne z ówczesną konstytucją oraz normalnymi procedurami karnymi. Tryb doraźny umożliwiały zaostrzenie kar (można było skazać podejrzanego nawet na karę śmierci, której standardowe przepisy za takie czyny nie przewidywały) i uniemożliwiał odwołanie do sądu drugiej instancji. Nieprzypadkowo przewodniczącym składu sędziowskiego był Roman Kryże, sędzia Sądu Najwyższego, znany z surowych wyroków w procesach politycznych okresu stalinowskiego, który skazywał m.in. działaczy podziemia niepodległościowego.
Prokuratorzy żądali dla podejrzanych trzech kar śmierci. Obrona argumentowała natomiast, że ich klienci składali zeznania się pod presją, a sprawa ma charakter polityczny. Proces trwał około 41 dni i był szeroko relacjonowany przez media, które przedstawiały oskarżonych jako wrogów ludu odpowiedzialnych za braki w sklepach.
Wyrok i egzekucja
2 lutego 1965 roku sąd ogłosił wyrok. Stanisław Wawrzecki został skazanyc na karę śmierci przez powieszenie. Czterech innych dyrektorów i urzędników otrzymało dożywocie, a pozostali kary od 9 do 12 lat więzienia. Orzeczono także przepadek mienia i wysokie grzywny. Rodziny skazanych zostały niemal natychmiast wyrzucone z mieszkań i pozbawione majątku.
Rada Państwa odmówiła ułaskawienia Wawrzeckiemu. Wyrok śmierci wykonano 19 marca 1965 roku w więzieniu przy ul. Rakowieckiej 37 w Warszawie. Według relacji człowieka, który siedział z nim w więzieniu. Wawrzecki miał do końca wierzyć w ułaskawienie, zaś tuż przed egzekucją, gdy dowiedział się, że za chwile zostanie rozstrzelany, miał osiwieć w ciągu kilku sekund chwili egzekucji miał osiwieć w ciągu kilku sekund, a strażnicy musieli wyprowadzić go siłą.
Afera mięsna była wykorzystywana jako przykład zdecydowanej walki władzy z „grabieżcami mienia społecznego”. Wielu historyków i prawników uważa jednak, że proces miał charakter polityczny i miał odwrócić uwagę od systemowych problemów.
W 2004 roku Sąd Najwyższy, rozpatrując kasację Rzecznika Praw Obywatelskich, uchylił wyroki z 1965 roku, uznając, że zapadły z rażącym naruszeniem prawa. Postępowanie umorzono z uwagi na śmierć oskarżonych. W 2010 roku Sąd Okręgowy w Warszawie przyznał jednemu z synów Wawrzeckiego odszkodowanie w wysokości 200 tysięcy złotych.
Czytaj też:
Przymusowa wymiana terenów z ZSRS. Co zyskaliśmy, a co straciliśmy? Czytaj też:
Dwa zamachy, jeden człowiek. Kto chciał zlikwidować Gomułkę? Czytaj też:
75 lat PAN. Powstała w miejsce instytucji z długimi tradycjami
