Czy Morze Czerwone mogło się rozstąpić przed Mojżeszem? Nauka wskazuje, że tak

Czy Morze Czerwone mogło się rozstąpić przed Mojżeszem? Nauka wskazuje, że tak

Dodano: 
Mojżesz prowadzi Izraelitów przez Morze Czerwone
Mojżesz prowadzi Izraelitów przez Morze Czerwone Źródło: Wikimedia Commons / LukeHancock
Werner Heisenberg, niemiecki fizyk kwantowy, laureat Nagrody Nobla napisał kiedyś: „Pierwszy łyk z kielicha nauk przyrodniczych czyni ateistą, ale na dnie tego kielicha czeka na nas Bóg”.

Znaki z nieba – dowody Bożej tajemnicy, które często mijaliśmy obojętnie a one czekały cierpliwie aż wreszcie dorośniemy do ich odkrycia.

•Czy wody Morza Czerwonego mogły się naprawdę rozstąpić przed uciekającym Izraelem?

•Odkrycia archeologiczne potwierdzają prawdziwość Pisma Świętego. Co mówią zwoje z Qumran?

•Czy można pocić się krwią? Hematohydrozja i tajemnice modlitwy w Ogrójcu.

•Jak wyglądała Pasja Chrystusa w świetle badań lekarzy medycyny sądowej?

•Drzewo Krzyża i hejterzy: czy naprawdę ze wszystkich zebranych relikwii Krzyża można byłoby zbudować wielki drewniany okręt?

•Co mikrochimeryzm płodowo-matczyny ma wspólnego z Wniebowzięciem?

Im więcej badam naturę, tym bardziej stoję zdumiony przed dziełem Stwórcy. Nauka przybliża człowieka do Boga.
-
Ludwik Pasteur

Niniejszy tekst to fragment książki „Znaki z Nieba, t. 2”, autorstwa Jana Tatury, wyd. Fronda

Ślad po najdziwniejszej przeprawie starożytności, czyli morze, które rozstąpiło się przed Izraelem

Księga Wyjścia podaje szczegół, który łatwo przeoczyć: zanim Izraelici weszli między ściany wód, przez całą noc wiał silny wiatr ze wschodu. Trzy tysiące lat później oceanografowie wprowadzili podobny wiatr do równań i modeli komputerowych, a na ekranach ich komputerów płytkie morze rzeczywiście zaczęło ustępować. Oczywiście, nie dowodzi to, że stuprocentowo odnaleziono miejsce przejścia Mojżesza ani że nauka potwierdziła cud. Pozostaje jednak osobliwe pytanie: dlaczego starożytny opis zawiera właśnie te warunki, których potrzebuje fizyk, aby odsłonić dno morza?

Mojżesz unosi laskę, morze rozcina się natychmiast na dwie pionowe ściany, a między nimi pojawia się szeroka autostrada suchego piasku. Tak zapamiętaliśmy filmowe przedstawienie Exodusu. Sama Księga Wyjścia opowiada jednak tę historię nieco inaczej. Jest w niej gest Mojżesza, ale jest także coś bardzo ziemskiego: wiatr. Silny, wschodni i długotrwały. Natchniony autor wyraźnie zaznacza, że wiał „przez całą noc”.

Czy w czasach historycznych zdarzały się już podobne zjawiska – gwałtownego rozdzielenia wód i odsłonięcia morskiego dna?

Brytyjski generał Alexander B. Tulloch prowadził prace miernicze pomiędzy Port Said a Qantarą, nad jeziorem Manzala. W styczniu lub lutym 1882 roku zerwał się bardzo silny wiatr ze wschodu. Kiedy Tulloch wrócił następnego dnia nad jezioro Manzala, zobaczył coś niezwykłego: woda gdzieś zniknęła. Łodzie rybackie spoczywały na błotnistym dnie, a miejscowi chodzili po terenie, gdzie dzień wcześniej łowili ryby. Tulloch ustalił, że jezioro miało tam zaledwie około 5–6 stóp głębokości, czyli mniej więcej 1,5–1,8 m. Wiatr przepchnął wodę na zachód na tyle daleko, że jej brzeg znajdował się około siedmiu mil od miejsca obserwacji. Sam Tulloch natychmiast skojarzył obserwowane zjawisko z biblijnym przejściem przez morze. Jego relację opublikowano później w „Journal of the Transactions of the Victoria Institute”.

Figura Mojżesza trzymającego Dziesięć Przykazań

Podobne, już dokładnie mierzone spadki poziomu wody obserwowano także na jeziorze Erie: w latach 2006 i 2008 wiatr powodował lokalne zmiany poziomu dochodzące do około dwóch metrów. Podczas huraganu Frances w 2004 roku w Cedar Key na Florydzie zanotowano najpierw cofnięcie poziomu wody o około metr, a kilka godzin później wzrost o około 1,5 m ponad poziom wyjściowy.

Exodus z komputera

Dla oceanografa są to niemal gotowe dane do modelu: kierunek, siła i czas działania. W 1992 roku Doron Nof z Florida State University i Nathan Paldor z Uniwersytetu Hebrajskiego w Jerozolimie opublikowali w „Bulletin of the American Meteorological Society” artykuł o prowokacyjnym tytule: Czy istnieją oceanograficzne wyjaśnienia przejścia Izraelitów przez Morze Czerwone? (Are There Oceanographic Explanations for the Israelites’ Crossing of the Red Sea?).Nie zamierzali udowadniać Exodusu. Pytali znacznie skromniej, czy proces opisany w Biblii można odtworzyć przy użyciu znanych praw fizyki. I okazało się, że można było to uczynić.

W ich modelu wiatr wiejący wzdłuż płytkiej części Zatoki Sueskiej z prędkością około 20 metrów na sekundę, czyli mniej więcej 72 kilometrów na godzinę, mógł obniżyć poziom wody o ponad 2,5 metra i przesunąć linię brzegu o więcej niż kilometr. Gdy wiatr ustawał, woda wracała w postaci szybko przemieszczającej się fali i w ciągu minut zalewała odsłonięty teren. Nof i Paldor rozważali również tsunami jako pasujące do biblijnego opisu, ale napisali, że mechanizm wiatrowy lepiej odpowiada Pismu Świętemu: najpierw pojawia się silny wiatr, następnie cofnięcie wody, potem przejście, a na końcu gwałtowny powrót morza.

Dwa lata później uczeni zadali kolejne pytanie. Jak często nad Morzem Czerwonym mógł wiać przez całą noc wiatr wystarczająco silny, aby wywołać podobne zjawisko? W „Journal of Applied Meteorology” Nof i Paldor obliczyli, że sztorm utrzymujący wiatr o sile około 20 metrów na sekundę przez noc byłby zdarzeniem niezwykle rzadkim: w zależności od danych mniej więcej raz na 2000 do 2400 lat.

Dla człowieka wierzącego nie jest to odpowiedź na pytanie o cud. Jest to raczej interesująca okoliczność. W tradycji biblijnej działanie Boga nie musi przecież oznaczać zawieszenia praw przyrody. Równie dobrze może objawiać się przez ich niezwykłe spotkanie w odpowiednim miejscu i czasie. Czy właśnie tak było nad morzem, pozostaje już poza kompetencjami oceanografii. Problemem jest także samo morze. Hebrajska Biblia nie używa w tym miejscu dzisiejszej nazwy „Morze Czerwone”, lecz określenia Yam Suph, tłumaczonego często jako „Morze Sitowia” lub „Morze Trzcin”. Dlatego od ponad stu lat uczeni próbują ustalić, gdzie właściwie należy go szukać. Kandydatami są północny kraniec Zatoki Sueskiej, Jeziora Gorzkie, okolice jeziora Timsah oraz dawne jeziora i laguny wschodniej Delty Nilu.

Sprawę komplikuje jeszcze jedna istotna kwestia. Krajobraz, który oglądamy dziś między Kairem a Kanałem Sueskim, nie jest krajobrazem z czasów Ramzesów. Zmieniły go tysiąclecia nanoszenia osadów przez Nil, zanikanie jego odnóg, osuszanie mokradeł i wreszcie budowa Kanału Sueskiego. W czasach późnego brązu wschodni kraniec Delty był labiryntem lagun, jezior, mokradeł, piaszczystych mierzei i kanałów.

Właśnie ten dawny krajobraz postanowili odtworzyć Carl Drews z National Center for Atmospheric Research oraz oceanografka Weiqing Han z University of Colorado. Sięgnęli po opisywany wcześniej opis gen. Tullocha jako historyczny punkt odniesienia dla swojego modelu komputerowego. W 2010 roku opublikowali w „PLoS ONE” pracę Dynamika cofania się wód pod wpływem wiatru w rejonie Suezu i wschodniej delty Nilu (Dynamics of Wind Setdown at Suez and the Eastern Nile Delta). Nie rozpoczynali od narracji biblijnej, ale od rekonstrukcji geografii delty Nilu około 1250 roku przed Chrystusem. Do modelu przywrócili między innymi nieistniejącą już peluzjańską odnogę Nilu oraz dawne jeziora. Potem włączyli wiatr. Przy odpowiedniej konfiguracji terenu silny wiatr ze wschodu wypychał wodę z dwóch połączonych zbiorników i odsłaniał pomiędzy nimi pas lądu. W jednym z modeli przejście miało kilka kilometrów długości i pozostawało dostępne przez mniej więcej cztery godziny. Po osłabnięciu wiatru woda wracała.

Mojżesz i Jozue przed Arką Przymierza

Najbardziej niezwykłe jest to, że nie powstawały dwie „hollywoodzkie”, pionowe ściany wody. Ukazywał się natomiast szeroki pas odsłoniętego terenu, mający wodę po obu stronach. Drews i Han nie twierdzili, że znaleźli przejście Mojżesza. Wykazali jedynie, że znane zjawisko hydrodynamiczne nazywane wind setdown, czyli obniżeniem poziomu wody wskutek długotrwałego naporu wiatru, może w odpowiednich warunkach stworzyć przejście przez płytki akwen.

Różne trasy wielkiej wędrówki ludu

Naukowcy nieustannie spierają się, jaką trasą szły wielkie rzesze uciekających z Egiptu Izraelitów. Każda zmiana trasy może bowiem rzutować na lokalizację góry, którą Biblia nazywa Synajem.

1. Północna trasa Jamesa K. Hoffmeiera – jeziora Ballah / rejon Qantary. Jedną z poważniejszych współczesnych rekonstrukcji zaproponował James K. Hoffmeier, egiptolog i archeolog, autor Israel in Egypt oraz Ancient Israel in Sinai. (Izrael w Egipcie oraz starożytny Izrael na Synaju). Korzystał nie tylko z Biblii, lecz także z egipskich nazw miejscowych, wyników wykopalisk oraz rekonstrukcji dawnego krajobrazu północno-wschodniej Delty Nilu. Hoffmeier przyjmuje, że hebrajskie Yam Sûp należy rozumieć przede wszystkim jako „Morze Trzcin” i szuka miejsca przeprawy nie na otwartym Morzu Czerwonym, lecz w systemie dawnych jezior i mokradeł leżących na północ od dzisiejszego Suezu.

Po przejściu Izraelici znajdowaliby się na zachodnim lub północno-zachodnim skraju Synaju i stamtąd kierowaliby się przez pustynię Szur, następnie ku Mara, Elim, pustyni Sin i dalej na południe. Hoffmeier analizował wiele kandydatur na Synaj – od Har Karkom po Jabal al-Lawz – ale ostatecznie uważa, że góry południowego Synaju najlepiej odpowiadają biblijnemu itinerarium, odległościom i warunkom środowiskowym. Zatem północne miejsce przejścia nie oznacza w jego modelu północnej lokalizacji góry Synaj.

2. Kenneth Kitchen – Jeziora Gorzkie i środkowa część przesmyku. Podobnie myślał Kenneth A. Kitchen, jeden z najbardziej znanych brytyjskich egiptologów zajmujących się historycznym tłem Starego Testamentu. Kitchen zwraca szczególną uwagę na odległości pomiędzy Ramzes, Sukkot, Etam i miejscem przeprawy.

Jego argument jest bardzo prosty: jeżeli opis z Księgi Wyjścia zachowuje kolejność etapów marszu, nie można dowolnie przesuwać przeprawy o setki kilometrów. Kitchen szacuje zwyczajny marsz dużej grupy na około 15 mil, czyli około 24 kilometrów dziennie. Z tego względu Jeziora Gorzkie lub akweny leżące w ich pobliżu wydają się mu znacznie bardziej prawdopodobne niż Nuweiba. W tej rekonstrukcji dno ponownie jest stosunkowo płytkie. Obszar przesmyku sueskiego składał się z jezior, błot, kanałów i płaskich niecek. Sam Gulf of Suez jest zresztą wyjątkowo płytki, jak na morze: jego średnia głębokość wynosi około 50 metrów, a maksymalna około 80 metrów; w północnej części jest jeszcze płycej. Po przeprawie droga prowadziłaby w stronę pustyni Szur, następnie ku źródłom i oazom zachodniej części Synaju, dalej w kierunku południowych masywów. W jego modelu tradycyjny Jebel Musa / Ras Safsafa nadal pozostaje możliwym Synajem.

Ks. prof. Waldemar Chrostowski, biblista uhonorowany Nagrodą Ratzingera – nazywaną „Noblem z teologii” – również wyznacza trasę wyjścia Izraelitów z Egiptu w systemie mokradłowym Jezior Gorzkich.

3. Carl Drews i Weiqing Han – jezioro Tanis i „przejście utworzone przez wiatr”. To wyjątkowo ciekawa teoria, ponieważ nie została przygotowana przez archeologów biblijnych, lecz przez wspominanych już badaczy zajmujących się dynamiką atmosfery i oceanów.

Symulacja wykazała, że wiatr wschodni o prędkości około 28 m/s, czyli około 100 km/h, wiejący przez odpowiednio długi czas, mógł odsłonić pas dna długości około 3–4 km i szerokości około 5 km. Według modelu taki „most lądowy” pozostawałby dostępny przez około cztery godziny.

Dno było tutaj bardzo płytkie i łagodne – dawna laguna oraz ujście rzeki, a nie głębokie morze. To jedna z największych zalet tej hipotezy hydrodynamicznej. Po przejściu grupa znalazłaby się na północnym Synaju. Następnie musiałaby zejść znacznie dalej na południe, jeśli za Synaj przyjąć Jebel Musa. Ta teoria nie wymusza konkretnej góry Synaj.

4. Doron Nof i Nathan Paldor – północna część Zatoki Sueskiej. Opisywani wcześniej oceanografowie Doron Nof i Nathan Paldor badali możliwość odsunięcia wody przez długotrwały wiatr w samej Zatoce Sueskiej.

Rozważano między innymi podmorski grzbiet w rejonie pomiędzy okolicami Adabija a Ujun Musa, który przy znacznym spadku poziomu wody mógłby zostać czasowo odsłonięty. Drews i Han później analizowali te wcześniejsze modele. Tutaj dno jest już bardziej „morskie” niż w lagunach Ballah czy Tanis, ale północna Zatoka Sueska pozostaje bardzo płytka w porównaniu z zatoką Akaba. Po przejściu przez morze Izraelici znajdowaliby się niemal dokładnie przy tradycyjnej drodze prowadzącej wzdłuż zachodniego Synaju ku Mara, Elim i dalej do południowych gór.

To właśnie ta przeprawa najłatwiej daje się połączyć z tradycyjnym Dżabal Musa.

5. Most Nuweiba – Ron Wyatt, Lennart Möller i „Synaj w Arabii”. To najbardziej widowiskowa i jednocześnie najbardziej kontrowersyjna koncepcja. Ron Wyatt, później między innymi Lennart Möller, a w różnych wariantach także Bob Cornuke i różni badacze popularni w środowiskach ewangelikalnych, uznawali, że Izraelici przeszli przez zatokę Akaba, wychodząc na brzeg w rejonie Nuweiby. Möller, profesor związany wcześniej z Karolinska Institutet, poświęcił temu dużą część książki The Exodus Case (Sprawa Exodusu).

W tym modelu Izraelici po opuszczeniu Delty musieliby przejść bardzo znaczną część półwyspu Synaj, dotrzeć poprzez system wadi do Nuweiby, gdzie znajduje się rozległa nadmorska równina otoczona wysokimi górami. Według z kolei rekonstrukcji Wyatta kluczowym dojściem miał być Wadi Watir. Grupa wychodziłaby z górskiego przesmyku na wielką plażę i znajdowała się w pułapce: za plecami góry oraz armia faraona, przed nią zatoka Akaba.

Jednak – Zatoka Akaba jest zupełnie innym akwenem niż Zatoka Sueska. Średnia głębokość wynosi około 1000 metrów, maksymalna około 1850 metrów, a zbocza dna są bardzo strome. To w istocie fragment wielkiego systemu tektonicznego. Oczywiście, zwolennicy Nuweiby mówią o podmorskim wypłaszczeniu czy „moście” prowadzącym w stronę Arabii. Nawet jednak ta część dna położona byłaby setki metrów pod powierzchnią morza, a nie kilka metrów. Właśnie dla44 tego mechanizm wind setdown, który świetnie nadaje się do płytkiej laguny lub północnego Suezu, nie wyjaśnia przeprawy Nuweiba.

Gdzie jest Synaj?

Gdyby Izraelici powędrowali tą właśnie trasą, Ron Wyatt wskazał na masyw Dżabal al-Lauz w północno-zachodniej Arabii Saudyjskiej, jako pasujący do opisu góry Synaj.

"Mojżesz i miedziany wąż" aut. Anthony van Dyck

Dżabal al-Lauz ma około 2549–2580 metrów wysokości i jest jednym z najwyższych szczytów gór Midianu. Sama nazwa znaczy mniej więcej „Góra Migdałów”. W partiach masywu występują jasne granity, a liczne doliny schodzą w kierunku otaczającej pustyni. W internetowych relacjach często mówi się o „spalonej, czarnej górze”.

Część tego, co nazywa się Dżabal al-Lauz, bywa w rzeczywistości identyfikowana z sąsiednim Jabal Maqla. Ciemna barwa górnej części nie jest dowodem działania ognia opisanego w Księdze Wyjścia. Geolodzy wskazują na ciemne skały metamorficzne oraz tzw. desert varnish, czyli naturalną ciemną patynę pustynną zawierającą związki manganu.

Wyatt zwracał natomiast uwagę na wielką równinę u stóp góry, możliwość obozowania licznej grupy, jaskinie, kamienne struktury, petroglify przedstawiające bydło oraz konstrukcję interpretowaną przez jego zwolenników jako ołtarz.

Inny badacz, Colin Humphreys profesor materiałoznawstwa z Cambridge, w książce The Miracles of Exodus, postulował przejście Izraelitów przez Akabę, a samą górę Synaj uznał za wulkan. Przesunął yam sûp w kierunku zatoki Akaba, ale nie chciał identyfikować góry Synaj z Dżabal al-Lauz. Uważał, że biblijne opisy ognia, dymu i drżenia góry najlepiej pasują do czynnego wulkanu. Wskazał Mount Bedr/Badr w Arabii. Kandydat ten jest geologicznie zupełnie inny od granitowego Dżabal Musa. Humphreys widział w nim stożek wulkaniczny wyrastający ponad rozległym płaskowyżem.

Ile osób przechodziło przez Morze Czerwone?

Fizyka prowadzi jednak do następnego problemu. Ilu ludzi miało przez tę drogę przejść? Księga Wyjścia podaje słynną liczbę około 600 tysięcy mężczyzn pieszych, nie licząc dzieci. Jeżeli odczytać ją dosłownie i doliczyć kobiety, dzieci, ludzi przyłączonych do Izraelitów ich służbę oraz zwierzęta, otrzymujemy zapewne półtora do dwóch milionów osób. Taki tłum stwarza ogromny problem logistyczny. Gdyby dwa miliony ludzi ustawić jeden za drugim w odstępach jednego metra, kolumna ciągnęłaby się przez dwa tysiące kilometrów. Oczywiście nikt w taki sposób nie odbywa zbiorowego marszu. Przy dziesięciu osobach idących obok siebie sama rzesza ludzi zajmowałaby około 200 kilometrów, przy pięćdziesięciu w szeregu – około 40 kilometrów, i to jeszcze bez uwzględnienia zwierząt, wozów oraz przerw między poszczególnymi grupami.

Dlatego liczba Izraelitów jest jednym z najpoważniejszych problemów każdej próby historycznej rekonstrukcji Exodusu. Część biblistów proponuje, aby hebrajskie słowo eleph, tłumaczone zwykle jako „tysiąc”, nie zawsze rozumieć jako dokładną liczbę. W pewnych kontekstach może ono oznaczać grupę rodową, klan lub oddział. Nie ma w tej sprawie jednomyślności, dlatego nie sposób po prostu zmniejszyć biblijnej liczby i uznać problemu za rozwiązany.

Okładka książki „Znaki z Nieba, t. 2”, autorstwa Jana Tatury, wyd. Fronda

Jeden szczegół jest jednak wart uwagi. Księga Wyjścia nie opisuje Izraelitów jako bezładnej masy uciekinierów. W Wj 13,8 pojawia się hebrajskie hamušim, słowo tłumaczone jako „uzbrojeni”, „w szyku” albo „przygotowani do walki”. Późniejsza Księga Liczb pokazuje natomiast Izrael jako wspólnotę podzieloną na pokolenia, rody i domy ojcowskie, posiadającą ustaloną kolejność marszu. Nie można automatycznie przenosić organizacji opisanej po pobycie pod Synajem na pierwszą noc Exodusu, ale trudno też wyobrażać sobie tę społeczność jako przypadkowy tłum.

To ma znaczenie przy modelu Drewsa. Jeśli odsłonięty teren miał szerokość liczonych w kilometrach połaci, Izraelici nie musieli maszerować gęsiego. Rody i większe grupy mogły przechodzić równolegle. Wówczas pytanie o długość kolumny zamienia się w pytanie o szerokość przejścia i czas, przez jaki pozostawało ono otwarte.

Pamiętajmy, że uciekinierzy z Egiptu byli obciążeni dobytkiem. Księga Wyjścia ujawnia coś, co bywa przedstawiane w sposób malowniczy: Izraelici mieli przed opuszczeniem Egiptu prosić swoich egipskich sąsiadów o przedmioty srebrne, złote i szaty. Tradycyjne „pożyczyli” bywa przy tym mylące. Hebrajski czasownik ša’al może oznaczać prośbę lub żądanie, niekoniecznie pożyczkę z zamiarem zwrotu. Biblia nie informuje także, ile kilogramów srebra i złota zabrano z Egiptu. Każda podawana dzisiaj dokładna liczba byłaby więc domysłem.

Mamy jednak interesujący punkt odniesienia. Przy opisie budowy Przybytku Księga Wyjścia podaje już konkretne ilości użytego kruszcu: 29 talentów i 730 sykli złota oraz 100 talentów i 1775 sykli srebra. Jeżeli przyjąć spotykane w opracowaniach przeliczenie sykli na około 11–13 gramów, otrzymujemy w przybliżeniu tonę złota i ponad trzy tony srebra. Sam tekst wyjaśnia przy tym, że srebro w spisie odpowiadało ilości pół sykla od 603 550 policzonych mężczyzn.

W tej sytuacji jeszcze ciekawszy staje się szczegół dotyczący egipskich rydwanów. Tekst Księgi Wyjścia wspomina, że podczas pościgu za Izraelitami zaczęły one mieć problemy. Na świeżo odsłoniętym, wilgotnym dnie człowiek poruszający się pieszo mógł mieć znacznie większe szanse niż ciężki pojazd zaprzężony w konie. Nie jest to dowód na historyczność opisu. Jest to jednak szczegół pasujący do fizycznych warunków, jakie należałoby przewidywać po cofnięciu się płytkiego akwenu.

Od dziesięcioleci krążą fotografie formacji koralowych z Zatoki Akaba, przedstawianych jako koła egipskich rydwanów. Wiążą się przede wszystkim z poszukiwaniami Rona Wyatta, który lokalizował przeprawę znacznie dalej na południe, w okolicy Nuweiby.

Według materiałów Wyatt Archaeological Research pierwszego nurkowania dokonano w tym rejonie w 1978 roku. Na dnie Wyatt miał zobaczyć dziesiątki obiektów porośniętych koralowcami, które interpretował jako koła rydwanów, osie, fragmenty koszy rydwanów oraz inne części pojazdów. W relacji jego środowiska nie podaje się wiarygodnej, zamkniętej liczby wszystkich obiektów. Niektóre koła miały nadal tkwić na osiach. Inne leżały osobno.

Według Wyatta część miała sześć szprych, jedno zidentyfikował jako ośmioszprychowe, a w 1988 roku miał zobaczyć niezwykle efektowne koło o czterech szprychach pokryte złotem.

Wyatt i jego współpracownicy twierdzili również, że znajdowali kości ludzkie i końskie, choć żadna seria takich szczątków nie doczekała się standardowej archeologicznej dokumentacji stanowiska, nie wydobyto serii obiektów z kontrolowanym kontekstem stratygraficznym i nie opublikowano wyników w recenzowanym czasopiśmie archeologicznym.

Ocenę znalezisk Wyatta utrudnia nieco sama osoba badacza. Nie był zawodowym archeologiem. Przez całe lata pracował jako pielęgniarz anestezjologiczny. Jego zainteresowanie archeologią biblijną miało zacząć się w 1960 roku, kiedy zobaczył w czasopiśmie „Life” zdjęcie formacji Durupınar w Turcji, nieco przypominającej kształtem statek. Uznał, że to może być Arka Noego.

Od lat siedemdziesiątych odbywał liczne wyprawy na Bliski Wschód. Z czasem zaczął utrzymywać, że odnalazł lub zidentyfikował m.in.: Arkę Noego w Durupınar, Sodomę i Gomorę, miejsce przejścia przez Morze Czerwone, prawdziwy Synaj, miejsce ukrzyżowania Jezusa, Arkę Przymierza pod Jerozolimą oraz inne lokalizacje biblijne.Wróćmy jeszcze do Exodusu. W przywoływanej we wcześniejszym rozdziale Lamentacji Ipuwera czytamy: „Spójrz, słup ognia wzniósł się wysoko, a jego płomienie kierują się przeciwko wrogom kraju”. Czy Ipuwerowy „słup ognia” nie przypomina Bożego znaku prowadzącego Izraelitów w Księdze Wyjścia?

Ipuwer zapisuje dalej: „Spójrz, Egipt upadł wskutek wylania wód, a ten, który rozlewał wodę po ziemi, zabrał potężnego człowieka w jego niedoli”. Niektórzy XIX-wieczni badacze odczytywali ten fragment jako potwierdzający śmierć faraona w odmętach wód. Zwłaszcza, że Ipuwer zaznaczył jeszcze: „Spójrz, ten, którego pochowano jako sokoła, pozbawiony jest mar, a to, co ukrywała piramida, zostało opróżnione”.

Nie wiemy nadal, jaką trasą Izrealici wyszli z Egiptu. Nie wiemy, w którym miejscu rozstąpiło się przed nimi morze, ale wiemy, że jest to możliwe. Że podnosząc laskę do góry, Mojżesz nie zawieszał praw przyrody, a tylko je wykorzystał. Pozostaje tylko drobna kwestia do zastanowienia: skąd zawczasu wiedział, że wody się rozstąpią i – w którym miejscu to nastąpi?

Niniejszy tekst to fragment książki „Znaki z Nieba, t. 2”, autorstwa Jana Tatury, wyd. Fronda

Czytaj też:
Serce Dobrego Pasterza. Nadzieja dla Polski w czasach ostatecznych
Czytaj też:
Przymierze, które dzieli
Czytaj też:
Koneczny: O wielości cywilizacji

Źródło: Wyd. Fronda