Wielki Kościół Jezusa w Old Dongola uznawany jest za największy i, według arabskich źródeł historycznych, najbogatszy kościół średniowiecznej Nubii. Odkrycia z ostatniego sezonu wykopaliskowego dostarczają bardzo interesujących informacji o skali, architekturze i znaczeniu tego kompleksu sakralnego.
Old Dongola, czyli średniowieczne miasto Tungul, była stolicą silnego chrześcijańskiego Królestwa Makurii, które rozwijało się wzdłuż Nilu od późnej starożytności. Chrześcijaństwo przekształciło krajobraz religijny regionu, co zaowocowało wznoszeniem licznych kościołów, klasztorów i monumentalnych budowli. Wielki Kościół Jezusa zajmował w tym pejzażu szczególnie ważne miejsce. Jego monumentalna skala, powiązane z nim inne obiekty sakralne oraz bogate zdobienia malarskie wskazują, że był to główny ośrodek religijny, choć wciąż dokładnie nie wiemy, kiedy i jak go wznoszono i dekorowano; to wymaga dalszych badań.
Ważne znalezisko
Archeolodzy po raz pierwszy zidentyfikowali budowlę jako prawdopodobny Wielki Kościół Jezusa w 2021 roku, ale do niedawna odsłonięto zaledwie niewielką jej część. W trakcie ostatnich prac odkryto imponujące schody prowadzące do wnętrza świątyni, potężne przypory wzmacniające absydę oraz, po raz pierwszy, fragment oryginalnej posadzki w obrębie klatki schodowej. Niektóre ściany wokół schodów zachowały się do wysokości około 11 metrów, co stwarza wyjątkowe wyzwania logistyczne – archeolodzy muszą pracować w niezwykle głębokich warstwach osadów.
Obecne szacunki wskazują, że kościół miał około 47 metrów szerokości i 57 metrów długości, a jego wysokość szacuje się na co najmniej 21 metrów. Badacze podkreślają, że w historii architektury nie raz pojawiały się budynki, które stawały się wyznacznikami trendów i mód. Wielki Kościół Jezusa wydaje się naturalnym kandydatem do takiej roli w Nubii, a być może nawet w tej części Afryki. Jego identyfikacja i badanie każe ponowne przemyśleć funkcję innego kościoła położonego poza murami miasta Old Dongola, dotychczas uważanego za katedrę.
Tuż obok monumentalnej świątyni archeolodzy dokonali ponadto niespodziewanego odkrycia: pozostałości kolejnego kościoła wzniesionego na pierwszym piętrze przylegającej budowli. Ściany tej mniejszej świątyni zachowały się tylko do wysokości około jednego metra, lecz wiadomo, że wnętrze było niegdyś bogato zdobione malowidłami. Choć większość tynków odpadła, to w środku znaleziono tysiące malowanych fragmentów. Będą one poddane badaniom i konserwacji. Na ten moment badacze sugerują, że kościół może być pozwiązany z innym kościołem, odkrytym w 2023 roku, który z kolei powstał w czasach panowania króla Makurii, Dawida.
Wśród znalezisk z mniejszego kościoła znalazły się fragmenty malowanego tynku z greckimi inskrypcjami. Epigrafistka ekspedycji, dr Agata Deptuła, zidentyfikowała je jako fragmenty biblijnych kantyków, czyli pieśni modlitewnych towarzyszących Psałterzowi. Jeden z fragmentów zawiera część Modlitwy Anny, matki proroka Samuela. Tekst napisano starannym pismem, literami o wysokości zaledwie około pół centymetra. Odkrycie jest szczególnie ważne, gdyż chociaż teksty psalmów znano już wcześniej z Old Dongola, to fragmenty biblijnych kantyków stanowią nowy element zachowanego piśmiennictwa na tym stanowisku.
Odkrycia przyczyniają się do rewizji poglądów na temat relacji między kościołami Old Dongola a władzą polityczną i kościelną. Przyszłe prace skupią się na ustaleniu pełnych wymiarów Wielkiego Kościoła, rekonstrukcji jego rozwoju architektonicznego oraz zbadaniu powiązań z sąsiednimi budynkami sakralnymi. Archeolodzy są pewni, że choć odkryli już bardzo wiele, to wciąż tylko ułamek tej monumentalnej budowli.
Wykopaliska prowadzone są we współpracy z sudańską National Corporation for Antiquities and Museums.
Czytaj też:
Masakra wikingów. Jak król "Bezradny" podpalił Anglię Czytaj też:
Tajemnicza stolica Azteków. Konkwistadorzy zajęli ją ponad 500 lat temu Czytaj też:
Kolejne "hiszpańskie Stonehenge". Te konstrukcje stanowią nie lada zagadkę