Trzęsienie ziemi, którego doświadczył Bliski Wschód w pierwszej połowie XI wieku, choć nie było najsilniejsze, to zaliczane jest do najbardziej tragicznych w dziejach. Kronikarze, między innymi pochodzący z Damaszku Ibn al-Qalanisi, odnotowali, że dzień wcześniej region nawiedził mniejszy wstrząs, który skłonił część mieszkańców do ucieczki. Główny wstrząs nadszedł w środę, 11 października 1138 roku i był katastrofalny. Współczesne szacunki wskazują na magnitudę około 7,1–8,5 w skali Richtera. Epicentrum znajdowało się w rejonie Aleppo, a zniszczenia objęły rozległy obszar dzisiejszej Syrii, części Turcji i okolic.
Dramat całego regionu
Najbardziej ucierpiał Harem, gdzie krzyżowcy wznieśli potężną cytadelę. Zamek i kościół runęły, grzebiąc po gruzami setki osób. Fort Atharib, zajmowany przez muzułmanów, również legł w gruzach; zginęło w nim około 600 strażników. W samym Aleppo zawaliły się mury miejskie, ściany cytadeli i liczne domy. Wstrząsy wtórne trwały jeszcze przez kilka tygodni (najsilniejsze nastąpiły 20 i 25 października oraz na przełomie października i listopada). Kataklizm odczuwano nawet w Damaszku. Szczęślwie dla mieszkańców Jerozolima pozostała nietknięta.
Tradycyjnie podawana liczba ofiar, czyli łącznie 230 tysięcy, pochodzi z późniejszych źródeł (m.in. od kronikarza Ibn Taghribirdiego z XV wieku). Współcześni badacze wskazują jednak, że liczba ta prawdopodobnie łączy ofiary kilku bliskich sobie wydarzeń: wstrząsu z listopada 1137 na równinie Dżaziry oraz trzęsienia w Gandży z 30 września 1139. Niemniej nawet jeśli rzeczywisty bilans ofiar był niższy, to katastrofa ta pozostaje jedną z największych tragedii średniowiecznego Bliskiego Wschodu. Aleppo leżało w strefie aktywnych uskoków, będących przedłużeniem systemu uskoku Morza Martwego, co czyniło region szczególnie podatnym na silne wstrząsy.
Pięć najbardziej śmiercionośnych trzęsień ziemi w historii
Trzęsienia ziemi ocenia się dwojako: według magnitudy (ilości uwolnionej energii) oraz według liczby ofiar. Najsilniejsze instrumentalnie zarejestrowane, np. to z Chile z roku 1960 mające 9,5 w skali Richtera, nie zawsze były najtragiczniejsze.
Przypomnijmy jeszcze inne, najbardziej tragiczne wydarzenia, które, obok Aleppo, zwykle zajmują czołowe miejsca na listach najbardziej śmiercionośnych.
Shaanxi (Chiny), 23 stycznia 1556
Było to najtragiczniejsze trzęsienie ziemi w historii. Magnituda szacowana na około 8,0. Zginęło łącznie około 830 tysięcy osób, choć część badaczy wskazuje, że bezpośrednie ofiary to około 100 tysięcy ludzi, zaś reszta to ofiary głodu, chorób i migracji. Zniszczenia objęły pas szeroki na 840 kilometrów W niektórych miejscach zginęło nawet 60 procent mieszkańców. Wstrząsy wtórne trwały miesiącami.
Haiti, 12 stycznia 2010
Magnituda 7,0. Epicentrum znajdowało się niedaleko stolicy Haiti, Port-au-Prince. Oficjalnie podaje się, że zginęło 316 tysięcy osób, a kilka milionów straciło dach nad głową. Katastrofa uderzyła w jedno z najbiedniejszych państw półkuli zachodniej. Zawaliły się pałac prezydencki, katedra Notre Dame i większość zabudowy stolicy. Brak solidnych konstrukcji i gęsta zabudowa sprawiły, że nawet umiarkowanie silny wstrząs stał się narodową tragedią. Katastrofa ta jeszcze bardziej pogłębiła i tak trudną sytuację humanitarną kraju.
Tangshan (Chiny), 28 lipca 1976
Magnituda 7,5-8,2. Podaje się, że zginęło 242 tysiące ludzi, choć nieoficjalne szacunki sięgają 300, a nawet 655 tysięcy. Miasto zostało niemal całkowicie zrównane z ziemią. Wstrząs nastąpił nad ranem, gdy większość mieszkańców spała. Silny wstrząs wtórny (7,1) pogłębił zniszczenia. Katastrofa miała też wymiar polityczny; wydarzyła się w schyłkowym okresie tzw. rewolucji kulturalnej.
Ocean Indyjski (Sumatra), 26 grudnia 2004
Magnituda 9,1. Podwodne trzęsienie wywołało potężne tsunami, które uderzyło w wybrzeża Indonezji, Sri Lanki, Indii, Tajlandii i innych krajów, a nawet Afryki. Fale sięgały 15 metrów. Zginęło około 230-300 tysięcy osób. Warto zwrócić uwagę, że to właśnie tsunami, a nie sam wstrząs, spowodowało ogromną większość ofiar. Katastrofa zmieniła globalne podejście do systemów ostrzegania przed falami tsunami.
Gansu / Haiyuan (Chiny), 16 grudnia 1920
Magnituda 7,8. Zginęło około 200-273 tysięcy osób. Wstrząsy wywołały liczne osuwiska i lawiny, które pogrzebały całe wioski. Krajobraz uległ trwałej zmianie: rzeki zmieniły bieg, powstały nowe doliny. Echa wstrząsu rejestrowano nawet w Europie.