Bitwa pod Lipskiem rozegrana została w dniach 16-19 października 1813 roku w okolicach Lipska, na terytorium ówczesnego Królestwa Saksonii. Po jednej stronie stanęły wojska francuskie pod dowództwem Napoleona Bonaparte, wspierane przez oddziały Księstwa Warszawskiego, Królestwa Neapolu oraz sojuszników z Konfederacji Reńskiej. Po drugiej stronie barykady stanęła koalicja antyfrancuska złożona z Austrii, Prus, Rosji i Szwecji. Była to największa bitwa rozegrana przez Napoleona i jednocześnie jego ogromna porażka. Jej wynik przesądził o dalszym losie napoleońskiej Francji. Był to początek końca francuskiej dominacji we wschodniej części Europy.
Bitwa Narodów
Po katastrofalnej kampanii rosyjskiej 1812 roku, kiedy wojska francuskie chaotycznie wycofywały się z terytorium Rosji, Napoleon mozolnie odbudował armię. W 1813 roku starał się utrzymać swoje zdobycze w Niemczech. 2 maja odniósł taktyczne zwycięstwa pod Lützen, a 21 maja pod Budziszynem, co doprowadziło do krótkiego zawieszenia broni. Sprzymierzeni, połączeni antyfrancuskim porozumieniem, działali według tzw. planu Trachenberga i unikali bezpośredniego starcia z Napoleonem, atakując natomiast wojska pod wodzą jego marszałków. Dzięki temu odnieśli sukcesy pod Großbeeren, Kulm, nad Kaczawą i pod Dennewitz. Napoleon, któremu z powodu fatalnej pogody i chorób w szeregach jego armii, nie udało się zdobyć Berlina, wycofał się na zachód, przekraczając Łabę i koncentrując siły wokół Lipska, aby chronić linie komunikacyjne i stawić czoła zbliżającym się armiom koalicji.
Francuzi dysponowali początkowo siłą około 175-190 tysięcy żołnierzy i około 700 działami. W skład ich wojsk wchodziły m.in. polski korpus pod dowództwem księcia Józefa Poniatowskiego oraz dywizja generała Jana Henryka Dąbrowskiego. Koalicja zebrała ostatecznie ponad 360 tysięcy żołnierzy i około 1500 dział. Łącznie po obu stronach zaangażowano około 560 tysięcy żołnierzy i ponad 2200 dział, co uczyniło z Lipska największą bitwę wojen napoleońskich.
Bitwa rozpoczęła się 16 października. Sprzymierzeni zaatakowali od południa oraz od północy siły Napoleona. Ataki nie przyniosły jednak przełamania, a Francuzi zdołali się utrzymać. 17 października obie strony ograniczyły się do potyczek, oczekując na nadejście posiłków.
Decydujący dzień nastał 18 października. Koalicja przypuściła silny, zsynchronizowany atak ze wszystkich stron. Po około dziewięciu godzinach zaciętych walk Francuzi zaczęli być stopniowo spychani w stronę Lipska. Mimo bohaterskiej postawy francuskich i polskich żołnierzy przewaga liczebna i artyleryjska sprzymierzonych okazała się decydująca. W nocy z 18 na 19 października Napoleon zarządził odwrót przez rzekę Elsterę.
Przeprawa przebiegała sprawnie aż do momentu, gdy przedwcześnie zniszczono jedyny most. Odcięło to od głównych sił około 15-30 tysięcy żołnierzy oraz liczną artylerię. Wśród uwięzionych znalazł się ranny książę Poniatowski, który, otoczony polskimi żołnierzami, próbował sforsować rzekę. Niestety nie zdołał. Prawdopodobnie otrzymał kolejny postrzał i utonął w nurtach Elstery. Warto wspomnieć, że w trakcie bitwy pod Lipskiem Napoleon mianował księcia Józefa Poniatowskiego marszałkiem Francji. Był to jedyny taki przypadek w historii Francji wobec cudzoziemca.
Straty i skutki
Straty francuskie w bitwie pod Lipskiem szacuje się na około 55-68 tysięcy zabitych, rannych i wziętych do niewoli (w tym około 9 tysięcy Polaków). Dodatkowo 5-6 tysięcy Sasów przeszło na stronę koalicji. Francuzi stracili także setki dział, pojazdy i tysiące karabinów. Koalicja straciła w bitwie także wielu ludzi: było to około 54-70 tysięcy zabitych i rannych.
Bitwa pod Lipskiem oznaczała definitywny koniec francuskiej dominacji na wschód od Renu. Obaliła porządek ustanowiony pokojem w Tylży w roku 1807, przypieczętowała los Księstwa Warszawskiego i Wolnego Miasta Gdańska oraz doprowadziła do późniejszych zmian granic Saksonii i Prus. Konfederacja Reńska została rozwiązana, a Napoleon zmuszony był do wycofania się do Francji. W 1814 roku abdykował i został zesłany na Elbę. Choć za najbardziej symboliczną klęskę Napoleona uważa się powszechnie Waterloo, to jednak Lipsk strategicznie przesądził o upadku imperium napoleońskiego.
Bitwa została upamiętniona m.in. monumentalnym Pomnikiem Bitwy Narodów w Lipsku (odsłoniętym w 1913 roku) oraz Halą Stulecia wybudowaną na setną rocznice bitwy we Wrocławiu. Walki polskich żołnierzy uhonorowano też napisem na Grobie Nieznanego Żołnierza w Warszawie: „LIPSK 16–19 X 1813”.
Czytaj też:
Zwycięstwo skąpane we krwi. Ten triumf na niewiele przydał się Napoleonowi Czytaj też:
Droga do zjednoczenia Niemiec. Niewiele brakowało, a mogło się nie udać Czytaj też:
Ostatni bój Napoleona. Nawet w obliczu klęski grono Polaków stało przy nim