Fascynujące odkrycie. Nowa planeta karłowata w Układzie Słonecznym?

Fascynujące odkrycie. Nowa planeta karłowata w Układzie Słonecznym?

Dodano: 
Możliwy wygląd planety karłowatej / Grafika wygenerowana przez AI
Możliwy wygląd planety karłowatej / Grafika wygenerowana przez AI Źródło: DoRzeczy.pl
Astronomowie podali informację o odkryciu możliwej, kolejnej planety karłowatej w naszym Układzie Słonecznym. W jej odkryciu udział mieli polscy naukowcy z Uniwersytetu Warszawskiego.

Naukowcy poinformowali o odkryciu obiektu transneptunowego, któremu nadali numer 2026 ED138. Jest to poważny kandydat na kolejną planetę karłowatą w Układzie Słonecznym. Obiekt został wykryty w czasie obserwacji w Obserwatorium im. Very Rubin w Andach w Chile w okresie od marca do lipca 2026 roku. Kluczową rolę w precyzyjnym scharakteryzowaniu nowo odkrytego ciała odegrały jednak archiwalne obserwacje wykonane w ramach polskiego przeglądu nieba OGLE, prowadzonego przez astronomów z Obserwatorium Astronomicznego Uniwersytetu Warszawskiego.

Daleki „kuzyn” Plutona?

2026 ED138 to obiekt znajdujący się daleko poza orbitą Neptuna. Według wstępnych szacunków jego średnica może sięgać nawet 1500 kilometrów, co plasowałoby go wśród największych znanych ciał Układu Słonecznego w tym regionie. Obiekt porusza się obecnie na tle gwiazdozbioru Korony Południowej, w pobliżu zgrubienia centralnego Drogi Mlecznej. To obszar nieba, który jest systematycznie monitorowany przez projekt OGLE. Dzięki temu naukowcy z Uniwersytetu Warszawskiego: profesor Andrzej Udalski oraz doktor habilitowany Przemysław Mróz, zidentyfikowali go na ponad stu archiwalnych obrazach wykonanych Teleskopem Warszawskim w latach 2011–2024.

Połączenie nowych detekcji z danymi historycznymi pozwoliło bardzo precyzyjnie wyznaczyć orbitę obiektu, która jest wyraźnie eliptyczna. Odległość 2026 ED138 od Słońca zmienia się w zakresie od 37 do 49 jednostek astronomicznych (au; jednostka astronomiczna to średnia odległość Ziemi od Słońca). Obecnie obiekt znajduje się w odległości około 47,2 au. Pełny obieg wokół Słońca zajmuje mu niemal 283 lata ziemskie. Dla porównania Neptun, najdalsza od Słońca planeta, krąży średnio wokół naszej gwiazdy w odległości około 30 au, a jego rok trwa 165 lat ziemskich. Co istotne, orbita 2026 ED138 jest nachylona pod kątem około 24 stopni względem płaszczyzny ekliptyki. Właśnie to stosunkowo duże nachylenie sprawiło, że obiekt umykał wcześniejszym przeglądom nieba poszukującym ciał transneptunowych.

Pluton. Zdjęcie z 2015 r.

Obserwacje projektu OGLE potwierdzają również wysoką jasność absolutną obiektu, wynoszącą około 3,15 wielkości gwiazdowej. Taka wartość sugeruje znaczne rozmiary. Dokładne określenie średnicy jest jednak na razie niemożliwe, ponieważ nie znamy albedo, czyli zdolności powierzchni obiektu do odbijania światła słonecznego. Jeśli powierzchnia silnie odbija światło, średnica może wynosić około 600 km. Jeśli zaś odbija je słabo, obiekt może mieć nawet 1500 km średnicy. Dopiero przyszłe obserwacje w zakresie podczerwonym lub pomiary zakryć gwiazd przez 2026 ED138 pozwolą na precyzyjne ustalenie jego rozmiarów. Jeżeli kolejne obserwacje potwierdzą duże wymiary obiektu, to będzie on mógł zostać zaklasyfikowany jako planeta karłowata.

Planety karłowate

Planety karłowate to ciała na tyle masywne, że dzięki własnej grawitacji przybierają kształt zbliżony do kuli, lecz nie są na tyle masywne, aby były zdolne oczyścić otoczenie swojej orbity z innych obiektów. Najbardziej znanym przedstawicielem tej kategorii jest Pluton, który do 2006 roku uważany był za dziewiątą planetę Układu Słonecznego. Inne znane planety karłowate to Ceres, Eris, Makemake i Haumea.

Ciekawą cechą 2026 ED138 jest jego czerwonawa barwa. Wskazuje ona na obecność na lodowej powierzchni warstwy związków organicznych zwanych tolinami. Powstają one w wyniku oddziaływania prostych związków chemicznych z promieniowaniem ultrafioletowym Słońca i nadają obiektom transneptunowym charakterystyczny czerwono-brązowy odcień. Podobne pokrycie obserwujemy m.in. na Plutonie.

Praca warszawskich uczonych została opublikowana w serwisie arXiv pod tytułem „OGLE Pre-discovery Observations of the Dwarf Planet Candidate 2026 ED138”. Autorami są m.in. Przemysław Mróz, Andrzej Udalski oraz inni członkowie zespołu OGLE.

Czytaj też:
Arktyczni pionierzy
Czytaj też:
"Życie na Księżycu". Prasowe oszustwo, w które uwierzyły tysiące ludzi
Czytaj też:
Kolejna zagadka kosmosu. Ten obiekt wymyka się wszystkiemu, co znamy

Opracowała: Anna Szczepańska
Źródło: DoRzeczy.pl / Obserwatorium Astronomiczne UW; Acta Astronomica