Archeolodzy i bioarcheolodzy pracujący na stanowisku archeologicznym na Kujawach zajęli się badaniem społeczności mieszkającej w tym rejonie od około 4100 do 1230 lat p.n.e.
Dieta a społeczne różnice
Zespół badaczy przeanalizował łącznie 84 szczątków ludzkich, pochodzących z okresu od środkowego neolitu do środkowej epoki brązu (około 4100-1230 lat p.n.e.). Celem badań było zrekonstruowanie starożytnych strategii żywieniowych oraz przeanalizowanie, czy i w jaki sposób dieta miała wpływ na rozwarstwienie społeczne.
Wszystkie szczątki zostały przebadane metodą radiowęglową. Badacze zmierzyli zawartość stabilnych izotopów węgla i azotu w kolagenie kości ludzkich. Przeanalizowali również kości zwierząt oraz zbadali zwęglone resztki znalezionego na stanowisku zboża.
Na Kujawach znajduje się niewiele dobrze zachowanych grobów oraz pozostałości osad. Drewniane domy uległy z czasem rozkładowi, zaś gleba zniszczyła pozostałości organiczne. Brak informacji z tych źródeł uzupełnią właśnie ostatnie badania, wypełniając lukę w wiedzy na temat społeczności żyjącej w tym miejscu, zanim pojawiały się tu grupy społeczności ceramiki sznurowej.
Rolnicy w środkowym i późnym neolicie opierali się na zbożach i hodowli bydła. Co ciekawe, wartości izotopów w zwęglonych ziarnach zboża wskazują na wysoki poziom azotu, co z kolei świadczy, że uprawy były intensywnie nawożone. Oczywiście taka praktyka podnosiła poziom azotu nie tylko w zbożach, ale w konsekwencji też w organizmach ludzi, którzy je spożywali. Co za tym idzie, wcześniejsze szacunki prawdopodobnie przeceniały rolę białka zwierzęcego, ponieważ nie uwzględniały, że pola były nawożone, a więc stanowiły „źródło” azotu.
Różnice w poziomie azotu w szczątkach poszczególnych osób wskazuje na nierówny dostęp do białka zwierzęcego, zwłaszcza we wczesnej epoce brązu. Większy rozrzut wartości sugeruje różnice w diecie między ludźmi, mimo że groby zawierają niewiele przedmiotów świadczących o randze. Różnice społeczne istniały, ale nie pozostawiły bardzo wyraźnych śladów w kulturze materialnej.
Kolejne ciekawe informacje zawierają szczątki zwierzęce. Izotopy w nich znalezione wskazują, że bydło wypasano w lasach i na terenach podmokłych, a nie na otwartych pastwiskach.
Inną „wiadomość” niosą ze sobą szczątki ludzi związanych z kulturą ceramiki sznurowej. Ludzie ci podążali inną ścieżką rozwoju. Izotopy pochodzące od ich zwierząt gospodarskich wskazują na użytkowanie obrzeży lasów i dolin rzecznych, obszarów położonych poza najżyźniejszymi glebami. Ich dieta z czasem uległa zmianie. W kolejnych pokoleniach widać na przyjęcie praktyk innych grup rolniczych i wymianę między nimi zwyczajów pasterskich.
Duża zmiana nastąpiła około 1200 roku p.n.e., kiedy na pola wkroczył nowy rodzaj uprawy pasterskiej. W szczątkach ludzkich z tego okresu znaleziono pozostałości prosa miotlastego. Dane wskazują na jego nierównomierne spożywanie. Niektóre społeczności epoki średniego brązu w dużym stopniu polegały na prosie, podczas gdy inne spożywały go w niewielkim stopniu.
W tym czasie zmieniały się też zwyczaje pogrzebowe. Niektóre grupy powróciły do grobowców zbiorowych, używanych wcześniej przez pokolenia. Inni grzebali zmarłych parami w wydłużonych jamach, układając ich obok siebie. Wybór pożywienia i rytuał pogrzebowy zbiegły się w tym samym czasie, co jest wyraźną cezurą, granicą dla tych społeczności.
Przez trzy tysiąclecia utrzymywało się rolnictwo mieszane, oparte na zbożach i hodowli bydła. W tym czasie zmieniały się strefy pasterskie, pojawiały się nowe rodzaje upraw, a dostęp do żywności w różnych gospodarstwach różnił się od siebie. Analiza izotopów stabilnych w połączeniu z precyzyjnym datowaniem zapewnia poziom szczegółowości, jaki rzadko oferują same artefakty w takich regionach.
Czytaj też:
Sensacja pod Włodawą. Nieznane nikomu grodzisko odkryte na bagnachCzytaj też:
Rodzinne pochówki sprzed 5500 lat. Taki zwyczaj zaskoczył badaczyCzytaj też:
Jedno z trzech takich miejsc w Polsce. Obozowisko paleolityczne w Ćmielowie