Archeolodzy z Państwowego Muzeum Archeologicznego w Warszawie oraz Uniwersytetu Warszawskiego dokonali niezwykłego odkrycia na stanowisku Łysa Góra koło Bagienic na północnym Mazowszu. W sezonie wykopaliskowym 2024–2025, podczas wznowionych badań, znaleziono zgnieciony i fragmentaryczny hełm brązowy typu Berru, datowany na połowę IV wieku p.n.e. Jest to unikatowy zabytek kultury lateńskiej, który pojawił się daleko poza swoim macierzystym obszarem w Europie Środkowej.
Cenny zabytek
Stanowisko Łyska Góra zajmuje otoczoną bagnami piaszczystą wydmę polodowcową między rzeką Orzyc a starorzeczem. Od VI do IV wieku p.n.e. zamieszkiwali je przedstawiciele kultury kurhanów zachodniobałtyjskich. Wcześniejsze prace, prowadzone w latach 70., 80. i 90. XX wieku, ujawniły na tym stanowisku także inne artefakty pochodzące z kręgu kultury lateńskiej, ale dopiero nowe badania, w czasie których znaleziono prawie 350 przedmiotów metalowych, ceramikę, kości zwierzęce, ziarna zbóż i węgiel drzewny, pozwoliły w pełni ocenić znaczenie tego miejsca. W połowie I tysiąclecia p.n.e. wzgórze umocniono: od południa wałem z palisadą i fosą, od północy konstrukcją drewnianą.
Hełm leżał wewnątrz tych umocnień, w jamie wypełnionej przepalonymi resztkami, obok żelaznej kosy i czterech siekier. Należy on do rzadkiego typu Berru, znanego głównie z grobów celtyckich elit, m.in. z Dürrnbergu w Austrii czy Szampanii we Francji. W świecie kultury lateńskiej taki hełm był symbolem wysokiego statusu wojownika. Jego obecność na północno-wschodnim Mazowszu budzi wiele pytań. Badacze sugerują, że na terenie dzisiejszej Polski faktycznie mogły pojawiać się grupy gości z południa. Ewentualnie tego typu hełm trafił w to miejsce w wyniku wymiany handlowej.
Oprócz hełmu odkryto 31 fragmentów fibul (ozdobnych zapinek) i ozdób pierścieniowych z okresu wczesnolateńskiego z połowy IV wieku p.n.e., paciorki bursztynowe, niedokończony pierścień bursztynowy, wiązki połamanych ozdób z brązu przygotowanych do przetopu oraz ślady odlewnictwa. W bagnach obok stanowiska znaleziono poza tym depozyty rytualne z pierścieniami i kolczykami ze szklanymi paciorkami. Wszystko to wskazuje, że w tym miejscu znajdował się ośrodek metalurgiczny oraz miejsce odprawiania rytuałów. Był to też ważny punkt na północnej odnodze szlaku bursztynowego, łączącego region Kurpi z półwyspem Sambijskim.
Odkrycie zmienia obraz wczesnej epoki żelaza w północno-wschodniej Polsce. Pokazuje, że nawet społeczności utrzymujące tradycje jeszcze z okresu późnego brązu utrzymywały już intensywne kontakty z południem Europy. Planowane są dalsze analizy izotopów ołowiu, badania nieinwazyjne oraz studia nad użytkowaniem przedmiotów, które pozwolą precyzyjniej określić pochodzenie metalu i charakter kontaktów.
Czytaj też:
Rzymska "nanotechnologia". Historycy w końcu wiedzą, jak tego dokonano Czytaj też:
Kolosalny posąg Ramzesa II znaleziony na polu Czytaj też:
Rzadki zabytek. Akwedukt z czasów przedrzymskich opowiada o zaginionej Italii