Nie od dziś wiadomo, że Rzymianie byli mistrzami innowacji. Wymyślili na przykład samoregenerujący się beton, który pozwolił ich budowlom przetrwać dwadzieścia wieków oraz systemy akweduktów zasilanych grawitacją. Jednym z ich najbardziej zdumiewających osiągnięć było jednak szkło dichroiczne. To materiał, który zmienia kolor w zależności od kąta padania światła o oświetlenia. Najsłynniejszym przykładem jest Kielich Likurga wykonany w IV wieku n.e., przechowywany od 1958 roku w British Museum.
Tajemnica kielicha
W zwykłym świetle odbitym kielich jest matowo zielony, niemal jadeitowy. Gdy jednak światło przechodzi przez szkło, kielich staje się krwistoczerwony. Dekoracja na kielichu to scena mitologiczną: Dionizos, bóg wina, karze trackiego króla Likurga, który sprzeciwiał się jego kultowi, oplatając go winoroślami. Scena nawiązuje do „Iliady”Homera oraz wojny trojańskiej.
Efekt optyczny zawdzięczamy nanocząstkom złota i srebra zatopionym w szkle. Cząstki te są znacznie mniejsze od długości fal światła widzialnego. Gdy światło przechodzi przez szkło, nanocząstki blokują barwy niebieskie i zielone, przepuszczając jedynie czerwienie i pomarańcze. Przy świetle odbitym rozpraszają promienie, dając wrażenie nieprzezroczystej zieleni.
Przez dekady naukowcy wiedzieli, w jaki sposób to działa, lecz odtworzenie efektu z materiałów dostępnych Rzymianom okazało się niezwykle trudne. Dopiero teraz Lisa Hollands, specjalistka zajmującą się szkłem z University of Sheffield, we współpracy z archeologiem, Caroline Jackson, opracowała metodę, dzięki której można wykonać szkło, którego używali Rzymianie.
Badaczki stworzyły najpierw bazowe szkło zbliżone do rzymskiego. Następnie eksperymentowano z różnymi piecami, poziomami tlenu, składnikami i temperaturami. Okazało się, że szkło jest wyjątkowo wrażliwe na każde, nawet maleńkie zmiany: nawet różne umiejscowienie naczynia w piecu mogło całkowicie zmienić efekt.
Nowe szkło Hollands jest dokładniejsze i bliższe oryginałowi niż wcześniejsze próby z lat 60. XX wieku, które przeprowadzała NASA wykorzystująca technologię dichroiczną do ochrony astronautów i sprzętu przed promieniowaniem słonecznym.
Po udanym odtworzeniu przepisu na rzymskie szkło brytyjski artysta-szklarz, Elliot Walker stworzył rzeźbę z nowego materiału. Inspirowała go zarówno mit o Likurgu, jak i rzymska rzeźba Atlasa Farnese z II wieku, przedstawiająca Atlasa dźwigającego sferę niebieską. Walker zamienił glob na kielich, nawiązując do starożytnego naczynia. Artysta podkreśla, że praca z autentyczną recepturą to rzadka okazja: „To jak uścisk dłoni z dawnymi mistrzami szkła”. – powiedział mediom.
Jego rzeźba zostanie zaprezentowana na Uniwersytecie w Sheffield, a następnie trafi na stałą ekspozycję do Muzeum Szkła Turnera, które mieści się na Wydziale Inżynierii Materiałowej Uniwersytetu w Sheffield.
Choć na razie szkło ma głównie wartość dekoracyjną i edukacyjną, naukowcy wskazują na wiele możliwych zastosowań praktycznych.
Czytaj też:
Kolosalny posąg Ramzesa II znaleziony na polu Czytaj też:
Zginęło ponad 200 tys. ludzi. Największe trzęsienia ziemi w dziejach Czytaj też:
Ufortyfikowany wiatrak znaleziony w Pucku. To prawdziwie sensacyjne odkrycie