Patroni roku 2024. Kogo wybrał Sejm i Senat?

Patroni roku 2024. Kogo wybrał Sejm i Senat?

Dodano: 4
Patroni roku 2024
Patroni roku 2024 Źródło: nck.pl
Od lat istnieje w Polsce tradycja, że Sejm i Senat wybierają wybitne postaci, o których, najczęściej ze względu na rocznicę ich urodzin lub śmierci, szczególnie powinniśmy pamiętać w nadchodzącym czasie. Kto został patronem 2024 roku?

Kim są patroni 2024 roku i jak swój wybór uzasadniali posłowie i senatorowie w odpowiednich uchwałach?

Patroni wybrani przez Senat RP

Senat RP na patronów roku 2024 wybrał: Witolda Gombrowicza, Czesława Miłosza, Wincentego Witosa i Władysława Zamoyskiego. Ustalono także, że obecny rok będzie też Rokiem Edukacji Ekonomicznej.

Witold Gombrowicz – 120. rocznica urodzin

Witold Gombrowicz na balkonie willi w Vence

Witold Gombrowicz (1904-1969) uznawany jest, jak napisano w uchwale Senatu, za jednego z najlepszych polskich pisarzy XX wieku. Był autorem napisanego na przełomie lat 20. i 30. XX w. „Pamiętnika z okresu dojrzewania”, który ukazał się w 1933 roku. Największy rozgłos przyniosła mu powieść „Ferdydurke”, którą wydał w 1937 roku. W czasie II wojny światowej przebywał w Ameryce Południowej. W 1963 roku, po otrzymaniu stypendium Fundacji Forda w Niemczech Zachodnich, zamieszał we Francji. Do końca życia mieszkał niedaleko Nicei. Do najważniejszych prac Gombrowicza zalicza się: „Ferdydurke” (1937), „Trans-Atlantyk” (1953), „Pornografię” (1960) i „Kosmos” (1965); dramaty: „Iwona, księżniczka Burgunda” (1938) i „Ślub” (1953) oraz „Dziennik” prowadzony w latach 1953-1969. Jak czytamy na stronie internetowej Senatu: „Jego twórczość cechuje przede wszystkim umiejętność widzenia człowieka w jego psychologicznym uwikłaniu w relacjach z innymi ludźmi i kulturową spuścizną, poczucie absurdu, ironia, obrazoburstwo dotykające przyjmowanych przez społeczeństwo tradycyjnych wartości, postaw i form. W swoich utworach Gombrowicz podejmuje nieustanną dyskusję z romantyzmem. Prowadzi dyskurs na temat formy jako uniwersalnej kategorii, pojmowanej zarówno w sensie filozoficznym, jak i socjologicznym i estetycznym, będącej środkiem zniewolenia jednostki przez innych ludzi i społeczeństwo”.

Czesław Miłosz – 20. rocznica śmierci

Czesław Miłosz

Czesław Miłosz (1911-2004) – polski poeta, prozaik, laureat Literackiej Nagrody Nobla. Studiował na Uniwersytecie Stefana Batorego w Wilnie najpierw polonistykę, a następnie prawo. Zadebiutował w 1930 roku na łamach pisma „Alma Mater Vilnensis”. W czasie II wojny światowej mieszkał w Wilnie, a później w Warszawie. Działał w artystycznym podziemiu i pisał pod pseudonimem Jan Syruć. Po upadku powstania warszawskiego znalazł się w majątku Jerzego Turowicza w Goszycach, a później zamieszkał w Krakowie. Po wojnie pracował jako polski attaché kulturalny w USA i Francji. W 1951 roku wystąpił o azyl polityczny we Francji i zamieszkał w Maisons-Laffitte, siedzibie „Kultury” Jerzego Giedroycia we Francji. W 1960 roku przeprowadził się do USA, wykładał literaturę słowiańską na Uniwersytecie Kalifornijskim w Berkeley i na Harvardzie. Miłosz publikował w „Kulturze”. W Polsce jego dzieła nie ukazywały się oficjalnie do 1981 roku. W 1980 roku otrzymał Nagrodę Nobla. Do Polski wrócił w 1993 roku.

„Wiersze Czesława Miłosza są intelektualne, a metafory, jakich używa – sugestywne. Jego twórczość z lat trzydziestych XX w. przesycona jest katastrofizmem. Wiersze pisane podczas wojny nie mają już w sobie tyle patosu, da się w nich zauważyć świadome odchodzenie od tematyki wojennej. Wiele utworów Miłosza z późnego okresu twórczości stanowi przykład pisarstwa sylwicznego, komponowanego na pograniczu wypowiedzi poetyckiej, eseistycznej i prozatorskiej. (…) Po zerwaniu związków z komunistycznymi władzami Miłosz wyrażał w swej twórczości niechęć i krytykę PRL-u, piętnował polski nacjonalizm, krytykował tradycyjny polski katolicyzm”. – czytamy na stronie Senatu.

Wincenty Witos – 150. rocznica urodzin

Wincenty Witos

Wincenty Witos (1874-1945) – polityk, trzykrotny premier, działacz ludowy, twórca przedwojennej partii Polskie Stronnictwo Ludowe. Ciężką pracą i samozaparciem, pochodzący z małej wsi Witos, doszedł do najwyższych urzędów w państwie. Jest jednym z ojców polskiej niepodległości. Od 1895 roku działał w Stronnictwie Ludowym, w latach 1908-1914 był posłem do galicyjskiego Sejmu Krajowego, a w latach 1911-1918 posłem do austriackiej Rady Państwa. Był prezesem Polskiej Komisji Likwidacyjnej, a od 1919 roku posłem na Sejm RP. W 1920 roku, w czasie, kiedy Polska zagrożona była przez bolszewicką napaść, Witos stał na czele Rządu Obrony Narodowej. Funkcję premiera pełnił później jeszcze dwa razy. W latach 1929-1930 był jednym z przywódców Centrolewu. Z racji na narastający konflikt z obozem sanacyjnym, w 1930 roku Witos został aresztowany i osadzony w twierdzy brzeskiej. Był sądzony podczas tzw. procesu brzeskiego o rzekome przygotowywanie zamachu stanu. W 1933 roku wyjechał z Polski i zamieszkał w Czechosłowacji. Wrócił do kraju w marcu 1939 roku. W czasie II wojny światowej odrzucił niemiecką propozycję utworzenia kolaboracyjnego rządu współpracującego z okupantem. W 1945 roku został prezesem utworzonego przez Stronnictwo Ludowe „Roch” Polskiego Stronnictwa Ludowego (tzw. mikołajczykowskiego).

„»Kiedy nie było Polski niepodległej trzeba do niej dążyć; gdy przyszła – trzeba pracować dla niej; a gdy była w potrzebie – bronić jej«. »Za zaangażowanie w obronę prawa i demokracji został niesłusznie skazany w haniebnym procesie brzeskim. Nie godząc się z wyrokiem opuścił kraj udając się na emigrację do Czechosłowacji, gdzie przebywał przez 6 lat. Do Polski powrócił, gdy dostrzegł nieuchronność wybuchu wojny z Niemcami« (...). Jak podkreślają senatorowie, sprawiedliwość dziejowa stała się faktem dopiero w maju 2023 r. Dzięki staraniom Polskiego Stronnictwa Ludowego Sąd Najwyższy w czasie rozprawy kasacyjnej uchylił wyroki brzeskie z 1932 r. i uniewinnił Wincentego Witosa i 9 innych ówczesnych polityków PSL i PPS”.

Władysław Zamoyski – 100. rocznica śmierci

Władysław Zamoyski

Władysław Zamoyski (1853-1924) – działacz społeczny, właściciel dóbr kórnickich, popularyzator Zakopanego i człowiek, bez którego Morskie Oko nie należałoby dzisiaj do Polski. Urodził się w Paryżu, był synem Władysława Zamoyskiego i Jadwigi Zamoyskiej z Działyńskich. W 1881 roku objął dobra kórnickie zapisane mu przez Jana Działyńskiego. Był rzecznikiem polskiej własności w Prowincji Poznańskiej. Zamoyski wykupywał polskie majątki, które były zagrożone przejęciem przez Niemców w germanizowanej przez zaborcę Wielkopolsce. Był założycielem Banku Ziemkiego w Poznaniu, wspierał Bibliotekę Kórnicką. W 1885 roku, jako człowiek mający obywatelstwo francuskie, musiał opuścić Wielkopolskę. Zamieszkał wówczas w Galicji kupując dobra zakopiańskie. W Zakopanem przyczynił się do budowy elektrowni, wodociągów, szkoły, szpitala, poczty i nowego gmachu Muzeum Tatrzańskiego oraz Bazaru Polskiego na Krupówkach. Dzięki jego staraniom powstała linia kolejowa z Chabówki do Zakopanego. W 1902 roku, dzięki zaangażowaniu Zamoyskiego, trybunał arbitrażowy w Grazu przyznał największe z tatrzańskich jezior stronie polskiej. Ustalona wówczas granica biegnąca m.in. granią Rysów, nie zmieniła się do dzisiaj. Cały swój majątek przekazał narodowi polskiemu, tworząc fundację Zakłady Kórnickie. 10 listopada 1933 roku „za wybitne zasługi dla kraju, pracę społeczną oraz wielką ofiarność” został pośmiertnie odznaczony przez prezydenta Ignacego Mościckiego Wielką Wstęgą Odrodzenia Polski.

Rok Edukacji Ekonomicznej

Władysław Grabski

Senat ustanowił rok 2024 Rokiem Edukacji Ekonomicznej. Dlaczego? „Senatorowie chcą w ten sposób docenić poczynione na przestrzeni ostatnich 100 lat wysiłki tysięcy osób i instytucji zaangażowanych w popularyzowanie i przekazywanie tej, jakże ważnej, wiedzy. »Kierując się słowami Władysława Grabskiego: ‘Edukacja ekonomiczna stanowi fundament dobrobytu narodowego i osobistego’, chcemy wzmocnić dążenia świata ekonomii i edukacji do podmiotowej obecności edukacji ekonomicznej w polskim życiu społecznym, gospodarczym i politycznym« – napisali w uchwale. Przypominają, że w 2024 r. przypada rocznica 100-lecia: reform gospodarczych Władysława Grabskiego, powstania polskiego złotego, utworzenia Banku Polskiego i Banku Gospodarstwa Krajowego, wydania książki Janusza Korczaka »Bankructwo Małego Dżeka« – jednej z najważniejszych książek w zakresie praktycznej i powszechnej edukacji ekonomicznej, jaką napisano w Polsce”.

Patroni wybrani przez Sejm RP

Sejm RP rok 2024 ustanowił rokiem Marka Hłaski, arcybiskupa Antoniego Baraniaka, Romualda Traugutta, Wincentego Witosa, Kazimierza Wierzyńskiego, Melchiora Wańkowicza, Rodziny Ulmów, Zygmunta Miłkowskiego i Polskich Olimpijczyków.

Marek Hłasko – 90. rocznica urodzin

Marek Hłasko

Marek Hłasko (1934-1969) – pisarz, autor filmowych scenariuszy. Autor takich dzieł jak „Baza Sokołowska”, Pierwszy krok w chmurach”, „Drugie zabicie psa” czy „Piękni dwudziestoletni”. Na podstawie prozy Hłaski powstały m.in. filmy „Zbieg” Stanisława Jędryki czy „Baza ludzi umarłych” Czesława Petelskiego. Jak podkreślili posłowie, „pisarz potrafił nasycić banalne motywy i tematy zaczerpnięte z potocznego życia głęboką treścią egzystencjalną, dzięki czemu jego twórczość ma wymowę uniwersalną (…). Marek Hłasko swą bezkompromisową postawą, także wobec komunistycznej rzeczywistości, przyciągał do siebie pokolenia w różnych zakątkach świata”.

Antoni Baraniak – 120. rocznica urodzin

Stefan Wyszyński i Antoni Baraniak

Arcybiskup Antoni Baraniak (1904-1977) był salezjaninem, doktorem prawa kanonicznego. Przed II wojną światową był sekretarzem prymasa Polski kardynała Augusta Hlonda, a później wraz z nim wyjechał z Polski. W 1945 roku wrócił do kraju, był najbliższym współpracownikiem kardynała Stefana Wyszyńskiego. W 1953 roku, wraz z prymasem, został aresztowany przez Służbę Bezpieczeństwa. Przez trzy lata był więziony i torturowany przez komunistyczne władze. Przetrzymywano go w więzieniu przy ul. Rakowieckiej. Nigdy się nie załamał, nie zdradził Kościoła ani prymasa Wyszyńskiego. Od 1957 roku był arcybiskupem metropolitą poznańskim. Był też uczestnikiem Soboru Watykańskiego II.

Romuald Traugutt – 160. rocznica urodzin

Romuald Traugutt

Romuald Traugutt (1826-1864) – był działaczem niepodległościowym, dyktatorem powstania styczniowego. Początkowo, jak inni Polacy, musiał służyć w armii rosyjskiej. Po wybuchu powstania styczniowego objał dowództwo nad jednym z powstańczych oddziałów. Z rąk Rządu Narodowego otrzymał awans na stopień generała i funkcję komisarza wojennego na Galicję. Z ramienia Rządu wyjechał do Francji, gdzie zabiegał o pomoc państw zachodnich w walce z Rosją. 17 października 1863 roku objął funkcję dyktatora powstania. Został aresztowany przez Rosjan w kwietniu 1864 roku i zabity 5 sierpnia na stokach Cytadeli warszawskiej wraz z członkami i pracownikami Rządu Narodowego.

Wincenty Witos – 150. rocznica urodzin

Ignacy Daszyński i Wincenty Witos

Wincenty Witos (1874–1945) – polityk, trzykrotny premier, działacz ludowy, twórca przedwojennej partii Polskie Stronnictwo Ludowe. Jak czytamy na stronie Sejmu: „W 2024 r. obchodzić będziemy 150. rocznicę urodzin Wincentego Witosa, trzykrotnego premiera, wybitnego męża stanu, państwowca, działacza samorządowego i przywódcy ruchu ludowego (…) podczas zamachu majowego, gdy Witos po raz trzeci pełnił funkcję premiera, złożona przez niego dymisja rządu doprowadziła do przerwania walk i zapobiegła wojnie domowej (…). W ustawie z 2017 r. Wincenty Witos został włączony w poczet Ojców Niepodległości RP”.

Kazimierz Wierzyński – 130. rocznica urodzin

Kazimierz Wierzyński

Kazimierz Wierzyński (1894-1969) – urodzony w Drohobyczu, był zaangażowany w działalność niepodległościową od czasu I wojny światowej; działał m.in. w POW. W czasie wojny polsko-bolszewickiej walczył w szeregach Wojska Polskiego. Należał do grupy literackiej „Skamander”. W 1919 roku debiutował tomem wierszy „Wiosna i wino”. W 1928 roku za tom „Laur olimpijski" otrzymał złoty medal na konkursie literackim igrzysk w Amsterdamie. Po II wojnie światowej pozostał na uchodźstwie, mieszkał w USA i Wielkiej Brytanii. Nagłaśniał prawdę o popełnionej przez Sowietów zbrodni katyńskiej.

Melchior Wańkowicz – 50. rocznica śmierci

Melchior Wańkowicz

Melchior Wańkowicz (1892-1974) – był pisarzem, dziennikarzem, żołnierzem, uczestnikiem walk o Monte Cassino. Nazywany jest ojcem reportażu. „Wypełniał znakomicie to, co składa się na misję dziennikarską: opisując rzetelnie rzeczywistość służyć wspólnocie. Pisząc »Sztafetę«, »Dzieje rodziny Korzeniowskich«, »Westerplatte« czy »Bitwę o Monte Cassino«, miał świadomość, że czyni to zarówno dla współczesnych, jak i dla potomnych. (…) Największy pomnik bohaterstwu polskich żołnierzy Wańkowicz wystawił w trzytomowym dziele »Bitwa o Monte Cassino«” – argumentowali posłowie w uchwale Sejmu. Wańkowicz wrócił do Polski w 1957 roku, był sygnatariuszem „Listu 34”, przez co stał się ofiarą komunistycznych szykan. Skazano go na trzy lata więzienia, lecz na szczęście w areszcie spędził „tylko” pięć tygodni. „Był niepokorny, odważny. Był wnikliwym dziennikarzem, pisarzem, reportażystą, wzorem i symbolem polskiego dziennikarstwa”.

Teodor Tomasz Jeż – 200. rocznica urodzin

Teodor Tomasz Jeż, a właściwie Zygmunt Fortunat Miłkowski

Teodor Tomasz Jeż, a właściwie Zygmunt Fortunat Miłkowski (1824-1915) – działacz niepodległościowy, pisarz, żołnierz, twórca idei obrony czynnej i skarbu narodowego. Urodził się w Saracei na Podolu, studiował w Odessie i Kijowie. Był organizatorem polskiej konspiracji niepodległościowej. Walczył w powstaniu styczniowym. Po jego upadku wyjechał do Francji, a później do Szwajcarii. W tekście „Rzecz o obronie czynnej i o skarbie narodowym”, który opublikował w 1887 roku krytykował bierną postawę niektórych Polaków i brak zaangażowania w walkę o niepodległość Polski. Postulował dalsze przygotowywania narodu do walki zbrojnej i gromadzenie skarbu narodowego, który byłby niezbędny, aby tę walkę podjąć. Był współtwórcą Ligi Polskiej, tajnej organizacji działającej w Zurychu. Pod pseudonimem Teodor Tomasz Jeż napisał aż 80 powieści, należy do najpłodniejszych polskich pisarzy.

Rodzina Ulmów – 80. rocznica śmierci

Rodzina Ulmów

W roku 2024 przypada 80. rocznica zamordowania przez Niemców rodziny Ulmów z Markowej. Ulmowie zostali zabici przez niemieckiego okupanta za ukrywanie kilku rodzin żydowskich. 24 marca 1944 roku na oczach dzieci Niemcy zamordowali najpierw ukrywających się w gospodarstwie Ulmów Żydów, następnie Józefa i Wiktorię Ulma. Później zabili po kolei wszystkie dzieci: Stasię, Basię, Władzia, Frania, Antosię i Marysię. W czasie egzekucji zginęło też nienarodzone jeszcze dziecko Ulmów – Wiktoria była wówczas w zaawanasowanej ciąży. Ulmowie są przykładem bohaterstwa i oddania słusznej sprawie. Pomimo groźby śmierci, jaka ciążyła nad wszystkimi Polakami, którzy pomagali Żydom, małżeństwo z Markowej zdecydowało się pomóc zagrożonym bliźnim. Niemcom zadenuncjował ich sąsiad, na którym w późniejszym czasie Polskie Państwo Podziemne wykonało wyrok śmierci. Od 2016 roku w Markowej działa Muzeum Polaków Ratujących Żydów podczas II wojny światowej im. Rodziny Ulmów, a od 2018 roku obchodzony jest, ustawiony przez Sejm i Senat, Narodowy Dzień Pamięci Polaków ratujących Żydów pod okupacją niemiecką. W 2023 roku cała rodzina Ulmów, w tym nienarodzone dziecko, została włączona do grona błogosławionych.

Rok Polskich Olimpijczyków – 100. rocznica zdobycia pierwszych medali

Józef Lange, polski olimpijczyk, kolarz

Rok 2024 został ogłoszony Rokiem Polskich Olimpijczyków. Jest to uhonorowanie wszystkich polskich olimpijczyków, a powodem do świętowania jest 100. rocznica zdobycia przez Polaków pierwszych medali olimpijskich, co miało miejsce 27 lipca 1924 roku na VIII Letnich Igrzyskach Olimpijskich w Paryżu. Medale dla Polski zdobyli wówczas kolarze torowi w składzie: Józef Lange, Jan Łazarski, Tomasz Stankiewicz i Franciszek Szymczyk, a także jeździec Adam Królikiewicz na koniu Picador. „Jak wspomnieli posłowie w uchwale, pierwszy złoty medal olimpijski dla Polski wywalczyła w 1928 r. w Amsterdamie dyskobolka Halina Konopacka. W zimowych igrzyskach pierwszym polskim medalistą był Franciszek Gąsienica-Groń, który w 1956 r. we włoskiej Cortinie d'Ampezzo wywalczył brąz w kombinacji norweskiej, zaś pierwszy złoty medal zdobył skoczek narciarski Wojciech Fortuna w 1972 r. w Sapporo. Jak przypomniał Sejm w uchwale, dotychczas w 23 letnich i 24 zimowych igrzyskach olimpijskich wystąpiło łącznie 3 012 polskich sportowców, którzy łącznie zdobyli 321 medali: 79 złotych, 96 srebrnych i 146 brązowych”. – czytamy na stronie Sejmu.

Czytaj też:
Alfabet Krzysztofa Masłonia
Czytaj też:
Proces brzeski. Walka Piłsudskiego z wyimaginowanym zamachem stanu
Czytaj też:
Eugeniusz Kwiatkowski. Człowiek, który wiedział, że Polskę stać na wielkość

Opracowała: Anna Szczepańska
Źródło: DoRzeczy.pl / Sejm RP, Senat RP