Ucięta "prawa ręka" Stalina

Ojciec wszystkich narodów” miał żyć wiecznie, więc za życia nie wyznaczył swojego następcy. Jednak taki człowiek funkcjonował w jego cieniu. Był on stosunkowo młody (w 1945 r. miał 44 lata), ale przede wszystkim fanatycznie oddany swemu patronowi. Człowiekiem tym był Gieorgij Malenkow. Gdy przywódca Związku Sowieckiego z czasem coraz mniej angażował się w bieżące kierowanie krajem, Biuro Polityczne powierzyło mu w zasadzie obowiązki zastępcy Stalina w partii. To właśnie on na ostatnim za życia Stalina zjeździe Wszechzwiązkowej Komunistycznej Partii (bolszewików) [WKP(b)] w 1952 r. wystąpił z referatem sprawozdawczym.

Dlaczego ostatecznie nie udało mu się zająć miejsca Stalina u steru potężnego sowieckiego imperium?

W odróżnieniu od innych popleczników generalissimusa Malenkow nie był w stanie pochwalić się pochodzeniem proletariackim – pochodził z rodziny szlacheckiej. Jego dziadek był pułkownikiem armii carskiej, a ojciec wysoko postawionym urzędnikiem. Jednak to „niewłaściwe” pochodzenie nie przeszkodziło mu zająć wyjątkowo wysokiego stanowiska w stalinowskiej biurokracji.

W okresie wielkiego terroru (lata 1936–1938) Malenkow był prawą ręką Stalina w kwestii „czyszczenia” partii. W 1936 r. objął zwierzchnictwo nad Wydziałem Kierowniczych Organów Partyjnych, które z powodzeniem piastował do 1939 r. Stalin w tym okresie wysunął słynne hasło: „Kadry decydują o wszystkim” i polecił Malenkowowi przeprowadzić kampanię weryfikacji i wymiany dokumentów partyjnych. W jej toku sporządzono karty rejestracyjne i teczki osobowe wszystkich członków partii (a także kandydatów na członków), które obejmowały ok. 2,5 mln osób. Na podstawie powstałego indeksu kart, zawierającego również dane o przywódcach i specjalistach bezpartyjnych, zbudowano olbrzymi, scentralizowany system kadrowy nomenklatury, który stał się główną specjalnością Malenkowa.

W 1939 r. Stalin mianował go sekretarzem Komitetu Centralnego i kierownikiem Wydziału Personalnego Komitetu Centralnego. Żaden awans na wysokie stanowisko partyjne czy państwowe nie mógł być zrealizowane bez aprobaty Malenkowa, który stał się swego rodzaju cieniem samego Stalina.