Sumerowie już ponad 4000 lat temu stosowali, zaskakująco z naszej perspektywy, precyzyjne „przepisy technologiczne” do produkcji różnych materiałów.
Zaskakująco szeroka wiedza
Zespół naukowców, którzy opublikowali wnioski swoich badań w czasopiśmie „Journal of Archaeological Science: Reports” odkrył, że starożytni rzemieślnicy z Mezopotamii stosowali zasady inżynierii materiałowej uderzająco podobne do tych używanych dziś do produkcji asfaltu. Udowodniono, że Sumerowie znali „przepisy”, na stworzenie klejów, uszczelniaczy i innych materiałów budowlanych, wyprzedzając o ponad 4000 lat techniki, które współczesna nauka potwierdziła.
Naukowcy przeanalizowali 59 próbek ze stanowiska Abu Tbeirah w południowym Iraku, które jest ważnym stanowiskiem miejskim z III tysiąclecia p.n.e. Dzięki nowoczesnym metodom udało im się zidentyfikować i określić składniki tych materiałów bez uszkadzania oryginalnych przedmiotów.
Bitum, gęsta, lepka substancja składająca się głównie z mieszaniny węglowodorów, był w starożytnej Mezopotamii materiałem wysoko cenionym. Używano go jako kleju, środka izolacyjnego oraz do produkcji różnych przedmiotów. Rzemieślnicy zauważyli jednak, że czysty bitum ma ograniczenia: mógł być zbyt lepki, mięknąć pod wpływem ciepła lub robić się kruchy z upływem czasu. Aby ten problem rozwiązać, opracowano różne formuły, dodając dwa rodzaje materiałów: roślinne, takie jak słoma czy trzcina oraz nieorganiczne, na przykład fragmenty skał lub muszli.
Badacze wyróżnili kilka główne grupy przedmiotów, z których każda miała charakterystyczny skład. Były to na przykład kleje do narzędzi (próbki pobrane z krzemiennych sierpów zawierały dużo materiału roślinnego, włókna działały jak zbrojenie, zapewniając elastyczność i zapobiegając pękaniu kleju; produkty półfabrykowane w formie sztabek, gdzie obecne były zarówno materiały roślinne, jak i nieorganiczne; obiekty kuliste, których funkcja pozostaje zagadką – zawierały duże materiału nieorganicznego i małą zawartością roślinnego, mogły to być „rezerwy” materiału, formowane, gdy trzeba było przechować nadwyżkę bitumu.
Podobieństwo technologii
Najistotniejszym odkryciem badaczy jest uderzające podobieństwo między rzemieślniczymi praktykami sprzed ponad 4000 lat a współczesną technologią wykorzystywaną przy produkcji asfaltu. Dzisiejsi inżynierowie dodają do mieszanek asfaltowych włókna roślinne (takie jak celuloza, juta czy konopie) oraz dodatki mineralne (wapń, cement, popiół), aby poprawić dokładnie te same właściwości, które chcieli ulepszyć Sumerowie.
Porównanie sumeryjskich technik przetwarzania bitumu ze współczesnymi metodami ujawnia wyraźną ciągłość w zasadach inżynierii materiałowej. „W obu przypadkach dodatki roślinne poprawiają spójność, elastyczność i odporność na pękanie, zwłaszcza w ekstremalnych warunkach klimatycznych. Dodatki mineralne z kolei zwiększają trwałość, regulują lepkość i chronią przed starzeniem”. – podkreślają autorzy badania.
Dzięki niedawnym odkryciom wiemy, że Sumerowie traktowali bitum jako rzadki i cenny surowiec, który poddawano nawet swoistemu „recyklingowi”: zużyty bitum zbierano, ponownie podgrzewano i, dodając większą ilość włókna ułatwiającego topienie, wykorzystywano w nowych miejscach.
Dla badaczy to odkrycie pokazuje, że wiedza technologiczna może osiągnąć wysoki poziom nawet bez posiadania wiedzy teoretycznej. Mimo to, oparte na doświadczeniu i obserwacjach odkrycia Sumerów były rozwijane i ulepszane przez pokolenia.
Źródło: V. Caruso, C. Scatigno, et al., „Decoding Sumerian craft technologies: morphological image processing and mesoscopic feature analysis of archaeological bitumen-based composites”, „Journal of Archaeological Science: Reports”.
Czytaj też:
Ukryty świat w okolicy Machu Picchu. Nowe zaskakujące znaleziska
Czytaj też:
Przyjaźń od tysięcy lat. Jak łowcy-zbieracze "ukształtowali" pierwsze psy
Czytaj też:
Najstarsze znane zaćmienia Słońca. Często wykorzystywano je politycznie