Kawiarnie stały się jednym z najbardziej charakterystycznych elementów życia społecznego Anglii i w pewnym sensie miejscem narodzin nowoczesnej opinii publicznej.
Moda na kawiarnie
Kawa pojawiła się w Anglii w XVII wieku i początkowo była napojem dość egzotycznym. Pierwsza londyńska kawiarnia została otwarta około 1652 roku przez Pasqua Rosee, służącego i pracownika pochodzącego ze Smyrny, dzisiejszego Izmiru. Lokal znajdował się przy St Michael's Alley w londyńskim City. Wkrótce podobnych miejsc zaczęło przybywać.
Kawiarnie różniły się od tradycyjnych tawern. Zamiast alkoholu serwowano przede wszystkim kawę, herbatę i inne napoje, a klienci przychodzili tam nie tylko po to, żeby coś wypić. W niewielkich, często zatłoczonych pomieszczeniach spotykali się kupcy, marynarze, urzędnicy, pisarze i przedstawiciele londyńskich elit.
Ważną częścią ich atrakcyjności były informacje. W czasach, gdy gazety dopiero się rozwijały, a wiadomości z odległych miejsc docierały powoli, możliwość porozmawiania z kimś, kto właśnie wrócił z portu lub miał kontakty handlowe za granicą, miała dużą wartość. W kawiarni można było dowiedzieć się o cenach towarów, statkach, wojnach czy wydarzeniach na dworze. Kawa stawała się zatem nie tylko napojem, ale także pretekstem do spotkania.
Rozmowy o polityce
W XVII wieku Anglia przechodziła burzliwy okres polityczny. Kraj miał za sobą wojnę domową, egzekucję Karola I, republikę Olivera Cromwella i restaurację monarchii w 1660 roku. Spory polityczne nie znikały jednak wraz z powrotem króla. Wręcz przeciwnie – kwestia zakresu władzy monarchy, religii i roli parlamentu pozostawała przedmiotem gorących dyskusji.
Kawiarnie stały się jednym z miejsc, w których te spory były prowadzone. Były stosunkowo otwarte i dostępne dla szerokiego grona mieszkańców miasta, choć oczywiście nie dla wszystkich w jednakowym stopniu. Przy jednym stole mogli spotkać się ludzie różnych zawodów, których łączyło zainteresowanie wiadomościami i życiem publicznym.
Właśnie tutaj pojawia się ich znaczenie wykraczające poza historię obyczajów. Kawiarnie tworzyły przestrzeń, w której informacje były nie tylko przekazywane, ale także komentowane i oceniane. Ktoś przynosił wiadomość z parlamentu, ktoś inny znał kupca wracającego z kontynentu, a kolejny klient miał własną teorię dotyczącą wydarzeń na dworze. Informacja szybko zamieniała się w dyskusję.
Nieprzypadkowo niektóre kawiarnie zaczęły specjalizować się w określonych środowiskach. Były lokale szczególnie popularne wśród kupców, inne przyciągały ludzi związanych z literaturą, nauką czy polityką.
Centrum informacji
Z czasem londyńskie kawiarnie zaczęły pełnić funkcję przypominającą połączenie kawiarni, klubu, czytelni i giełdy informacji. Niektóre stały się miejscami związanymi z konkretnymi branżami. W lokalach odwiedzanych przez kupców można było uzyskać informacje o handlu i żegludze, a niektóre kawiarnie zaczęły być kojarzone z określonymi środowiskami zawodowymi.
Szczególnie ciekawy był związek kawiarni z rozwojem prasy. Właściciele lokali udostępniali klientom gazety i biuletyny, dzięki czemu kawiarnia stawała się miejscem wspólnego czytania i komentowania wiadomości. W czasach przed masowym obiegiem informacji miało to ogromne znaczenie.
Jednym z najbardziej znanych przykładów była Lloyd's Coffee House, związana z Edwardem Lloydem. Lokal przyciągał kupców, armatorów i ludzi zajmujących się żeglugą. Właśnie tam zaczęła rozwijać się sieć informacji dotyczących statków i transportu morskiego, która z czasem doprowadziła do powstania słynnego rynku ubezpieczeń Lloyd's of London.
Inne kawiarnie stały się natomiast miejscami spotkań ludzi literatury i nauki. W ten sposób powstała charakterystyczna dla Londynu kultura dyskusji: informacje krążyły pomiędzy osobami zajmującymi się handlem, polityką, nauką i literaturą.
Opinia publiczna
Kawiarnie tworzyły miejsce, w którym wiadomości przestawały być wyłącznie sprawą dworu czy urzędników, a stawały się przedmiotem zainteresowania coraz większej części społeczeństwa.
Właśnie dlatego historycy wiążą rozwój kawiarni z kształtowaniem się nowoczesnej sfery publicznej. Ludzie zaczęli regularnie spotykać się, czytać, wymieniać informacje i dyskutować o sprawach wykraczających poza ich prywatne życie. Wraz z rozwojem prasy i handlu tworzyło to nową kulturę obiegu informacji.
Oczywiście XVII-wieczna kawiarnia miała w tym kontekście daleko idące ograniczenia. Informacje nadal docierały powoli, a dostęp do nich był ograniczony przez status społeczny i miejsce zamieszkania. Mimo to londyńskie coffee houses były ważnym krokiem w kierunku świata, w którym opinia publiczna mogła stać się istotną siłą polityczną i społeczną.
Historia londyńskich kawiarni pokazuje więc, że wielkie zmiany społeczne nie zawsze zaczynają się w parlamentach i pałacach. Czasami zaczynają się przy małym stoliku, nad filiżanką nowego, egzotycznego napoju — od rozmowy o tym, co wydarzyło się wczoraj.
Czytaj też:
"Dar niebios", używka wszech czasów? Skąd wzięła się popularność kawy?