Szwecja na początku XVII w. była średniej wielkości państwem, położonym na północnych krańcach Europy. Miała zaledwie ok. 1,3 mln mieszkańców. Sztokholm był wówczas niewielkim portowym miastem, liczącym 9 tys. mieszkańców. Rzeczpospolita była z kolei jednym z największych państw na kontynencie; ok. 11 mln ludzi żyło na obszarze niemal 1 mln km kw. Warszawę mogło wówczas zamieszkiwać ok. 20 tys. osób.

Nie przeszkadzało to Szwedom boksować znacznie powyżej swojej wagi. Mieli do tego poważne atuty. Bogate złoża rudy żelaza i nowoczesna technologia przyniesiona do Szwecji przez metalurgów z Walonii zaspokajały potrzeby armii. Wydobycie miedzi w kopalni w Falun i eksport żelaza przynosiły spore zyski przeznaczane na modernizację wojska. Już na początku XVII w. Szwedzi zaczęli reformować armię, korzystając z nowoczesnych, holenderskich wzorów. Wprowadzono przymusowy pobór, tworząc z rekrutów pozostającą w stałej gotowości piechotę narodową. Pojawiły się też regularnie wypłacany żołd, renty dla wojennych inwalidów i ich rodzin oraz nadania ziemskie za służbę. Tym sposobem Szwedzi potrafili wystawić nawet 40 tys. żołnierzy. Był to wysiłek, na który dużo ludniejsza Rzeczpospolita mogła sobie pozwolić jedynie w chwilach największego zagrożenia.

Szwedzka piechota doskonaliła się w taktyce używania piki i muszkietu, aż w końcu była w stanie zwyciężać husarię. Szwedzi utrzymywali też sporą flotę wojenną, w której skład wchodziły zarówno okręty bojowe, jak i transportowce zdolne przerzucać przez Bałtyk piechotę i zaopatrzenie, a w drugą stronę zdobyte łupy. Władający niezbyt bogatym krajem król Gustaw II Adolf wyznawał zasadę toczenia wojen na ziemiach sąsiadów, przerzucając na nich koszty działań.