– Armię Krajową tworzyli oficerowie Wojska Polskiego, którzy często działali w warunkach konspiracyjnych jeszcze w czasie I wojnie światowej, budując strukturę Polskiej Organizacji Wojskowej. Tworzyli ją również ci, którzy w swoich planach w latach 30. przewidywali ewentualność stworzenia siatki konspiracyjnej na wypadek przyszłej walki – mówił podczas uroczystości z okazji 79. rocznicy utworzenia AK Jan Józef Kasprzyk, szef Urzędu ds. Kombatantów i Osób Represjonowanych.
Od początku w konspiracji
AK była – poprzez ZWZ – następczynią powołanej już 27 września 1939 roku Służby Zwycięstwu Polski. W jej skład wchodziło ponad 200 organizacji wojskowych działających w obu strefach okupacyjnych. Podział AK odzwierciedlał w znacznej mierze przedwojenną strukturę administracyjną II RP. Armia Krajowa dysponowała też dwoma okręgami zagranicznymi – węgierskim oraz berlińskim.
Plan działania Armii Krajowej podzielony został na trzy etapy. Pierwszym miała być konspiracja, podczas której podziemie miało poszerzać swoje szeregi i organizować broń. Drugim etapem miało być wielkie ogólnonarodowe powstanie wywołane w obliczu ofensywy aliantów zachodnich. Trzecim etapem miało być odtwarzanie regularnych sił zbrojnych.
Sytuacja na frontach oznaczała jednak konieczność zmiany tej strategii. Plan powstania musiał zostać zmodyfikowany, gdy okazało się, że Polska zostanie uwolniona od Niemców przez kolejnego okupanta – Związek Sowiecki. Tak narodził się plan akcji „Burza”. Jej najbardziej tragicznym rozdziałem było Powstanie Warszawskie, podczas którego zginęło ok. 16 tys. polskich żołnierzy i 150-200 tys. cywilów.
AK miała trzech dowódców: Stefana Roweckiego ps. Grot (II 1942 - VI 1943), Tadeusza Komorowskiego ps. Bór (VI 1943 – X 1944), Leopolda Okulickiego ps. Niedźwiadek (X 1944 – I 1945).
Armia Krajowa została rozwiązana 19 stycznia 1945 roku. Jeszcze w 1944 roku Komenda Główna AK podjęła działania zmierzające do utworzenia kadrowej organizacji „NIE” („Niepodległość”), która miała za zadanie zwalczanie sowieckiej okupacji.
W czasie wojny Armia Krajowa straciła ok. 100 tys. żołnierzy (poległych i zamordowanych). 50 tys. zostało wywiezionych do ZSRS, w tym ostatni dowódca AK gen. Leopold Okulicki (sądzony w tzw. procesie szesnastu, został zamordowany w Moskwie 24 grudnia 1946 roku).