Koronacja Władysława Łokietka, która odbyła się 20 stycznia 1320 roku w katedrze wawelskiej w Krakowie, była wydarzeniem o fundamentalnym znaczeniu dla dziejów Polski. Akt ten nie tylko wynosił jednego z piastowskich książąt do godności królewskiej, lecz przede wszystkim symbolicznie kończył trwający od 1138 roku okres rozbicia dzielnicowego. Koronacja Łokietka zapoczątkowała nowy etap w historii państwa i odbudowę Królestwa Polskiego.

Długa droga do królewskiej godności

Droga Władysława Łokietka do korony była naznaczona wieloletnimi konfliktami wewnętrznymi oraz rywalizacją międzynarodową. Jako jeden z wielu książąt piastowskich początkowo dysponował ograniczonym zapleczem terytorialnym i politycznym. Niemniej, już w 1314 roku w Awinionie, Łokietek rozpoczął starania o koronę. Do ówczesnej siedziby papieża udał się arcybiskup gnieźnieński Borzysław, który wspierał dążenia księcia.

Łokietek od początku musiał zmierzyć się z wieloma oponentami. W kraju przeciwko niemu byli niektórzy możni obawiający się wzmocnienia władzy centralnej, a także książęta dzielnicowi, którzy sami łakomym okiem spoglądali na dzielnicę senioralną i Kraków. Na zewnątrz zaś główny problem stanowił król Czech Jan Luksemburski, który rościł sobie prawa do tronu polskiego jako sukcesor Przemyślidów.

Po śmierci Wacława II w 1305 roku i nagłej śmierci Wacława III w 1306 roku (o której spowodowanie Łokietek był oskarżany, choć nie ma na to żadnych dowodów), książę Władysław powrócił do Krakowa i stopniowo konsolidował władzę nad Wielkopolską, Małopolską, ziemią sieradzką, łęczycką oraz Kujawami. Wsparcie żony, Jadwigi Bolesławówny (Jadwigi Kaliskiej), okazało się kluczowe. To ona aktywnie brała udział w dynastycznych zmaganiach, a nawet zwróciła się do papieża Jana XXII prosząc o modlitwę za swą rodzinę i chorego syna.

Dyplomatyczne wysiłki zintensyfikowano w 1318 roku podczas zjazdów w Sulejowie (20-23 czerwca) i Pyzdrach (29 czerwca), gdzie opracowano program starań o koronę. Stamtąd wysłano suplikę do papieża. Misję w Awinionie podjął biskup kujawski Gerward, który mimo protestów Czechów przekonał Jana XXII do wydania zgody na koronację Łokietka. Otrzymał ją 20 sierpnia 1319 roku, choć papież wyraził ją w sposób zawoalowany, aby uniknąć otwartego konfliktu z Luksemburgami. Papież sugerował m.in. na miejsce koronacji Kraków, a nie Gniezno, aby nie prowokować Jana Luksemburskiego.

Ceremonia na Wawelu

Uroczystość odbyła się w odremontowanej po pożarze katedrze wawelskiej, w atmosferze radości i podniosłości. Ceremonia była starannie zaplanowana, oparta na tzw. porządku ceremonii (Ordo), łączącym elementy religijne z politycznymi. Władysław Łokietek wkroczył do katedry w procesji, witany przez arcybiskupa gnieźnieńskiego Janisława, który prowadził obrzęd (był to najwyższy dostojnik kościelny w państwie, choć nie używał jeszcze tytułu prymasa; tę godność otrzymał jako pierwszy dopiero Mikołaj Trąba). Asystowali mu biskupi: Jan Muskata z Krakowa i Domarat z Poznania, a także opaci z Tyńca, Mogił, Jędrzejowa i Brześcia Kujawskiego. W ceremonii wzięli udział także prałaci, dostojnicy, i rycerstwo.

Łokietek klęknął przed ołtarzem, składając hołdy Bogu i odmawiając Litanię do wszystkich świętych. Biskupi przedstawili go jako godnego kandydata, a arcybiskup zadał przyszłemu monarsze pytania o wiarę, opiekę nad Kościołem i sprawiedliwe rządy. Książę odpowiadał twierdząco trzykrotnie, a zebrani potwierdzili, że zgadzają się z jego słowami mówiąc: „Radzi, radzi, radzi!”. Kulminacyjnym momentem ceremonii było namaszczenie, które nastąpiło po przejściu do kaplicy św. Katarzyny. Tam arcybiskup namaścił olejami piersi, plecy i ramiona Łokietka, obnażając górną część jego ciała. Po błogosławieństwie szat, wręczono mu insygnia: miecz Szczerbiec, nową koronę, berło i jabłko. Tłum śpiewał: „Twoja jest moc, chwała i panowanie”.

Wraz z Władysławem Łokietkiem koronowana została jego małżonka, Jadwiga, co wzmacniało prestiż dynastii i podkreślało jej trwałość. Uroczystość miała charakter podniosły, choć była stosunkowo skromna w porównaniu z późniejszymi koronacjami. Następnego dnia po koronacji król objechał miasto, przyjmując hołd mieszczan.

Koronacja Władysława Łokietka w 1320 roku stanowiła formalny koniec epoki rozbicia dzielnicowego, zapoczątkowanej testamentem Bolesława Krzywoustego w 1138 roku. Przywrócenie tytułu królewskiego oznaczało odbudowę ciągłości monarchii piastowskiej oraz wzmocnienie pozycji Polski na arenie międzynarodowej.

Nie wszyscy sąsiedzi uznali jednak nowego króla. Szczególnie silny sprzeciw wyrażało Królestwo Czech, którego władcy rościli sobie pretensje do polskiej korony. Mimo to akt koronacji miał ogromne znaczenie prestiżowe i umożliwił prowadzenie bardziej asertywnej polityki zagranicznej.

W historiografii koronacja Władysława Łokietka postrzegana jest jako punkt zwrotny w dziejach średniowiecznej Polski. Była ona zwieńczeniem wieloletnich wysiłków zmierzających do odbudowy jedności politycznej i zapoczątkowała okres stopniowego wzmacniania struktur państwowych. Jak pisał Jan Długosz: „Od tego dnia zaś Władysław Łokietek czczony był jako król Polski przez wszystkich swych poddanych z wielkim uszanowaniem, bojaźnią i miłością. A ci, którzy naśmiewali się przedtem z jego losu, gdy jako wygnaniec błąkał się po Węgrzech, następnie z najwyższą czcią i w pokorze chylili się u jego tronu”..

Katedrę na Wawelu ustanowiono od tamtej pory tradycyjnym miejscem koronacji polskich królów. Na wzgórzu wawelskim przechowywane miały być od tamtej pory także insygnia koronacyjne, co dodatkowo wzmacniało pozycję tego miejsca.

19 stycznia 1320 roku trwale zapisał się w naszej historii. Chociaż państwo Władysława Łokietka nie obejmowało jeszcze wszystkich ziem piastowskich (przez co niektórzy złośliwie nazywali go królem Krakowa), koronacja stworzyła fundament pod dalszy rozwój Królestwa Polskiego i dała podwaliny pod panowanie Kazimierza Wielkiego, syna Władysława i Jadwigi, uważanego przez część historyków, za najlepszego i najbardziej skutecznego monarchę w naszych dziejach.

Czytaj też:
Niedoszły król Polski, czyli niespełnione nadzieje Kazimierza WielkiegoCzytaj też:
Wojownik na tronie. Wyżej niż pobyt na Wawelu stawiał obecność w koszarachCzytaj też:
Dyplomatyczna wojna Kazimierza Wielkiego. Mógł wiele stracićCzytaj też:
Walki Piastów, zamach, zabójstwo. Spotkanie zakończyło się tragicznie