Chociaż takie znaleziska często wywołują spekulacje na temat praktyk stosowanych przeciwko rzekomym wampirom, badacze ostrzegają przed wyciąganiem sensacyjnych wniosków.
Dawni Prusowie
Pochówek został odkryty podczas trwających prac wykopaliskowych w Starym Mieście, czyli najstarszej części osady Dąbrówno. Pracami kieruje zespół z Uniwersytetu Gdańskiego, który wcześniej potwierdził w tym miejscu istnienie średniowiecznego miasta i zlokalizował cmentarz z XI-–XV wieku, uważany za miejsce spoczynku pierwszych osadników w tym regionie, w tym rdzennych Prusów.
Według kierownika projektu, dr. Arkadiusza Koperkiewicza, cmentarz dostarcza cennych informacji o wczesnej społeczności chrześcijańskiej tego obszaru. Nekropolia, w części zniszczona w wyniku prac polowych, została po raz pierwszy zidentyfikowana na podstawie znalezisk powierzchniowych. Uważa się, że w tym miejscu znajdował się też drewniany kościół, który został zniszczony podczas konfliktów polsko-krzyżackich w 1414 roku.
Ostatnie wykopaliska ujawniły kilka grobów, w których zmarłych pochowano zgodnie z ówczesnymi chrześcijańskimi zwyczajami: ciała ułożone były w orientacji wschód–zachód, z dłońmi złożonymi na klatce piersiowej lub miednicy. Archeolodzy znaleźli także noże, krzemienie, sprzączki od pasów oraz monety datowane na pierwszą połowę XIV wieku.
Zagadkowy rytuał
Ale jeden z grobów wyraźnie wyróżniał się wśród pozostałych. Badacze odkryli w nim ciało, na którym duży żelazny nóż umieszczony został bezpośrednio pod szyją zmarłego, z ostrzem skierowanym ku górze. Na klatce piersiowej znaleziono również gwóźdź, a nad miednicą duży fragment ceramicznego naczynia.
Dr Arkadiusz Koperkiewicz wyjaśnił, że znalezienie ceramiki nie był bardzo zaskakujące. Podobne depozyty były już wcześniej łączone z tradycjami pogrzebowymi nowo schrystianizowanych Prusów.
– Umieszczanie potłuczonej ceramiki w grobach mogło symbolizować kruchość ludzkiego życia oraz marność doczesnej egzystencji w porównaniu z Bogiem – przekazał badacz.
Położenie noża i gwoździa każe jednak stawiać bardziej złożone pytania. Ostre narzędzia żelazne, takie jak noże i sierpy, są znane ze słowiańskiego folkloru i średniowiecznych tradycji pogrzebowych, gdzie niekiedy pełniły funkcję przedmiotów apotropaicznych, czyli ochronnych, mających chronić żyjących przed szkodliwymi siłami nadprzyrodzonymi lub zapobiegać powrotowi zmarłych.
Takie znaleziska nieuchronnie prowokują porównania z tzw. „antywampirycznymi” pochówkami, w tym znanym dość szeroko przypadkiem tzw. „Zosi”: młodej kobiety pochowanej z sierpem wokół szyi i kłódką przy palcu stopy na cmentarzu z XVII wieku w Pniu koło Bydgoszczy.
Mimo tych podobieństw badacze pozostają sceptyczki wobec interpretacji, że pochówek z Dąbrówna stanowi dowód na praktyki antywampiryczne. Istnieje podejrzenie, że lokalne społeczności pruskie zachowały bowiem część swych dawnych zwyczajów funeralnych, ale nie oznacza to koniecznie, że chodziło w tym przypadku o strach przed wampirami czy innymi demonami.
Badacze zwracają też uwagę, że pod koniec XIV i na początku XV wieku chrześcijańskie praktyki pogrzebowe były już mocno zakorzenione na ziemiach pruskich. Prawo kościelne regulowało obrzędy pogrzebowe, a cmentarze przykościelne uważane były za przestrzeń świętą, dlatego trudno sobie wyobrazić, aby kogoś uważanego za ucieleśnienie złego pochowano na cmentarzu przykościelnym.
Bardzo możliwe jest natomiast, że nietypowe ułożenie przedmiotów mogło odzwierciedlać wierzenia związane z okolicznościami śmierci, rytuałami przejścia lub szerszymi tradycjami ludowymi.
– Zwyczaje, które dziś wydają się irracjonalne, często miały praktyczne lub symboliczne znaczenie, niekiedy wymieszane z elementami magii ludowej – wyjaśniają badacze.
Obecne prace archeologiczne w tym miejscu zbiegają się w czasie z obchodami 700-lecia założenia Dąbrówna. Poprzednie wykopaliska potwierdziły obecność znacznych pozostałości średniowiecznego miasta. Władze lokalne i służby konserwatorskie rozważają obecnie utworzenie tu parku kulturowego, który ochroniłby stanowisko i jego archeologiczne skarby.
Czytaj też:
Zbiorowa mogiła ciał pozbawionych głów. Zagadka tego miejsca została rozwiązana?Czytaj też:
Sensacja we Wronkach. Wędkarz znalazł przypadkowo niezwykle cenny zabytekCzytaj też:
Początek ery wikingów. Zaczęło się od ataku na klasztor