Muzeum Narodowe w Warszawie pozostaje jedną z najważniejszych placówek kultury w Polsce. Gromadzi najważniejsze dla Polaków zbiory dzieł sztuki.

Wydarzenie o randze państwowej

Gmach Muzeum Narodowego w Warszawie został zaprojektowany przez architektów Tadeusza Tołwińskiego i Antoniego Dygata. Od razu stał się symbolem nowoczesności, ambicji młodego państwa polskiego oraz wyrazem troski o dziedzictwo narodowe. Gmach wzniesiony został w stylu modernistycznym przy Alejach Jerozolimskich i miał pomieścić rosnące zbiory i godnie reprezentować polską kulturę na arenie międzynarodowej.

Decyzja o budowie nowej siedziby zapadła już w 1923 roku. Na wzniesienie muzeum wybrano działkę na skarpie wiślanej, w pobliżu Parku Na Książęcem.

Konkurs architektoniczny na projekt gmachu wygrał Tadeusz Tołwiński, który zaprojektował kompleks pawilonów. Były to proste i funkcjonalne bryły w logiczną całość. Budowę rozpoczęto w 1927 roku, lecz ze względu na problemy finansowe trwała ona z przerwami. W 1931 roku ukończono dwa pawilony, w których otwarto wystawę sztuki zdobniczej. Dokończenie prac nadzorował Antoni Dygat. Ostatecznie, po ponad dekadzie wysiłków, gmach oddano do użytku w 1938 roku. Był to jeden z najnowocześniejszych obiektów muzealnych w Europie, który wyposażono w nowoczesne systemy oświetlenia, wentylacji i zabezpieczeń.

Uroczystość otwarcia Muzeum Narodowego w Warszawie miała charakter państwowy. Prezydent Ignacy Mościcki, w otoczeniu najwyższych dostojników, podkreślił znaczenie muzeum jako „skarbnicy dzieł sztuki i zabytków przeszłości”. Dyrektorem instytucji był wówczas Stanisław Lorentz, wybitny historyk sztuki, który odegrał kluczową rolę w rozbudowie zbiorów i organizacji placówki.

Idea muzeum narodowego

Korzenie Muzeum Narodowego sięgają 20 maja 1862 roku, kiedy w Królestwie Polskim, na mocy Ustawy o wychowaniu publicznym margrabiego Aleksandra Wielopolskiego, powołano Muzeum Sztuk Pięknych. Było to jedno z nielicznych w zaborze rosyjskim miejsc, gdzie Polacy mogli legalnie pielęgnować swą sztukę i historię. Pierwszym dyrektorem został Justynian Karnicki. Zbiory początkowo mieściły się razem ze Szkołą Sztuk Pięknych i opierały na dziełach sztuki przekazanych w darze od Polaków, obrazach ze zbiorów rządowych oraz depozytach. Dominowały dzieła zagraniczne, ale stopniowo powiększano kolekcję polską.

W XIX wieku muzeum funkcjonowało w trudnych warunkach politycznych. Mimo represji po powstaniach listopadowym i styczniowym, zbiory rosły dzięki ofiarności społeczeństwa. W placówce przechowywano obrazy, ryciny, rzeźby i przedmioty rzemiosła artystycznego. W 1916 roku, w czasie pierwszej wojny światowej, instytucja przeszła pod zarząd miasta Warszwy, a w 1918 roku, po odzyskaniu niepodległości przez Polskę, otrzymała nazwę: Muzeum Narodowe w Warszawie. Zbiory przeniesiono do kamienicy przy ul. Podwale 15, którą adaptowano i rozbudowywano. Powstawał wówczas Dział Wojskowy (późniejsze Muzeum Wojska Polskiego).

W latach 20. i 30. XX wieku muzeum przejmowało kolekcje z różnych instytucji, otrzymywało dary i zakupywało dzieła. Szczególnie ważne były nabytki z czasów starożytnych (Egipt, Grecja, Rzym), sztuki średniowiecznej, malarstwa polskiego (m.in. prace Matejki, Chełmońskiego, Malczewskiego) oraz europejskiego (m.in. Rembrandt, Breughel). Dzięki wysiłkom Lorentza i jego zespołu placówka rozkwitała stając się ważną instytucją narodową. Budowa nowego gmachu była kulminacją tych starań. Miała zapewnić jak najlepsze warunki ekspozycji i przechowywania dla setek tysięcy eksponatów.

We wrześniu 1939 roku gmach ucierpiał od niemieckich bombardowań. Niemcy, po zajęciu Warszawy, zrabowali tysiące dzieł, wiele wywieźli do w głąb Niemiec (Muzeum utraciło m.in. 99 procent numizmatów, 100 procent zegarów, 80 procent wyrobów złotniczych i jubilerskich, 63 procent tkanin, 60 procent mebli, 70 procent opraw, ksiąg i superekslibrisów królewskich. Pracownikom udało się mimo to część zbiorów ukryć lub ewakuować. Po wojnie, dzięki staraniom Lorentza, udało się odzyskać znaczną część dóbr. Dekretem z 1945 roku muzeum uznano za centralną instytucję państwową. W okresie PRL placówka kontynuowała działalność. Powstawały wówczas nowe galerie, m.in. słynna Galeria Faras im. Prof. Kazimierza Michałowskiego, wybitnego egiptologa, z unikatowymi malowidłami i zabytkami nubijskimi.

Dziś Muzeum Narodowe w Warszawie jest największym muzeum w stolicy i jednym z najważniejszych w Polsce. Zbiory liczą około 890 tysięcy eksponatów, od starożytności po sztukę współczesną.

Czytaj też:
Pierwsza polska linia kolejowa. Jej inauguracja przyciągnęła tłumy pasażerów i gapiówCzytaj też:
Cud hydrotechniki. Mamy w Polsce prawdziwy unikatCzytaj też:
Parada zwycięstwa. Wielkie święto aliantów bez Polaków