Stacja Badawcza im. Dobrowolskiego, czyli Polacy na Antarktydzie

Stacja Badawcza im. Dobrowolskiego, czyli Polacy na Antarktydzie

Dodano: 
Archiwalne zdjęcie ze stacji im. Dobrowolskiego
Archiwalne zdjęcie ze stacji im. Dobrowolskiego Źródło: PAN, Zbigniew Battke
Polska Stacja Badawcza im. Dobrowolskiego została reaktywowana na początku 2022 roku po ponad 40 latach przerwy. To druga (choć zarazem najstarsza) polska stacja badawcza na Antarktydzie.

Bardziej znaną polską stacją badawczą na Antarktydzie jest stacja im. Henryka Arctowskiego. Znajduje się ona na Wyspie Króla Jerzego w archipelagu Szetlandów Południowych i funkcjonuje od 1977 roku. Jest administrowana przez Instytut Biochemii i Biofizyki PAN. Odbywają się tam m.in. badania biologiczne, ekologiczne, oceanograficzne, geologiczne, glacjologiczne i meteorologiczne. Czy jest szansa, aby polscy badacze na stałe powrócili także na stację im. Dobrowolskiego?

Szanse dla polskiej nauki

Stacja im. Antoniego Bolesława Dobrowolskiego znajduje się na Antarktydzie kontynentalnej, u brzegów Jeziora Figurowego na Ziemi Wilkesa w Antarktydzie Wschodniej, około 130 km na południe od krawędzi szelfowego lodowca Shackletona.

Stacja została wybudowana przez Związek Sowiecki i otwarta w październiku 1956 roku. Wówczas nosiła nazwę „Oaza”. Sowieci używali jej zaledwie dwa lata. 23 stycznia 1959 roku stację przekazano Polsce. Polacy, w czasie pierwszej wyprawy naukowej na Antarktydę ochrzcili stację imieniem geofizyka Antoniego Bolesława Dobrowolskiego.

Zabudowania stacji są stabilne, gdyż postawiono je na skałach, a nie lądolodzie. Dzięki temu nie zmieniają swojej pozycji w wyniku ruchu lodu.

Stacja była wykorzystywana sporadycznie. Polscy badacze pojawili się tam na przełomie 1965 i 1966 roku, a później dopiero w 1979 roku. Od tamtego czasu stacja im. Dobrowolskiego nie była przez Polaków wykorzystywana, choć nie została zupełnie opuszczona. W 1987 roku przebywali tam sowieccy naukowcy, którzy postawili kolejne zabudowania; później pojawiali się Rosjanie i Australijczycy. Stacja została zakonserwowana, tzn. była nieczynna, ale nie porzucona.

Archiwalne zdjęcie ze stacji im. Dobrowolskiego na Antarktydzie

Zainteresowanie polską stacją badawczą na Antarktydzie wzmogło się dopiero w ostatnich latach. W 2018 roku Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego przekazało środki finansowe na rzecz Zakładu Badań Polarnych i Morskich Instytutu Geofizyki Polskiej Akademii Nauk, który miał zająć się rewitalizacją placówki

Powrót na Antarktydę

„[10 listopada 2021 roku] rusza specjalna wyprawa organizowana przez Instytut Geofizyki PAN do Polskiej Stacji Antarktycznej im. A. B. Dobrowolskiego. To najstarsza polska stacja antarktyczna, nieużytkowana od 1987 roku. Uczestnicy wyprawy planują rozpocząć w niej badania m.in. głębokich struktur Ziemi oraz procesu generacji ziemskiego pola magnetycznego”. – czytamy na stronie Polskiej Akademii Nauk.

Czwórka polskich badaczy wypłynęła 10 listopada wieczorem z portu w Bremerhaven na pokładzie statku „Akademik Fiodorow”. W skład polskiej ekipy weszli: organizator i szef prof. Marek Lewandowski (geofizyk, geolog i paleomagnetyk), prof. Monika A. Kusiak (geolog i geochemik izotopowy(, dr Adam Nawrot (geograf i geomorfolog), a także prof. Wojciech Miloch (fizyk jonosfery z Uniwersytetu w Oslo).

– Jedziemy tam po to, by badać planetę, bo jest to unikalne miejsce na Ziemi, skąd można obserwować strukturę jądra Ziemi w sposób nieskażony działalnością człowieka ani falami sejsmicznymi. To zwierciadło do wnętrza Ziemi – powiedział prof. Lewandowski.

„Uczestnicy wyprawy postawili sobie za cel rozpoznanie aktualnego stanu infrastruktury stacji i jej potencjału badawczego. Oaza Bungera jest unikatowym miejscem na Ziemi (…). Pozwala to na testowanie innowacyjnych źródeł zasilania aparatury naukowej i technik telekomunikacyjnych dla przesyłania danych pomiarowych. Misją wyprawy jest pozostawienie na miejscu całorocznych stacji geofizycznych (sejsmicznych, magnetycznych), które pozwolą na badanie głębokich struktur Ziemi oraz procesu generacji ziemskiego pola magnetycznego. W związku z wymagającymi warunkami środowiskowymi będą one automatyczne i autonomiczne pod względem zasilania. Naukowcy uczestniczący w wyprawie przeprowadzą także badania geologiczne i geochemiczne oraz monitoring procesów geomorfologicznych, hydrologicznych i glacjologicznych obrazujących zmiany systemów polarnych. Zbadana zostanie także jonosfera, co pomoże prognozować pogodę kosmiczną wpływającą na zmiany klimatu”. (PAN)

8 stycznia 2022 roku o godz. 10:10 czasu polskiego uczestnicy wyprawy dotarli do stacji im. Dobrowolskiego.

23 stycznia 2022 roku, w rocznicę przekazania stacji im. Dobrowolskiego Polsce przez ZSRS, nad stacją zawisła polska flaga. Stacja została oficjalnie reaktywowana. Badacze pozostali na miejscu przez pieć tygodni, przygotowując w tym czasie stację do zamieszkania. Czy ponowne uruchomienie stacji da początek nowemu rozdziałowi polskich badań na Antarktydzie?

Czytaj też:
Smutny koniec wyścigu o biegun. Robert Falcon Scott i Roald Amundsen w podróży życia
Czytaj też:
Katastrofa tunguska. Tajemnica ze środkowej Syberii
Czytaj też:
QUIZ: Prawda czy fałsz? Trudny test o historii, w którym obalamy niektóre mity

Opracowała: Anna Szczepańska
Źródło: DoRzeczy.pl / PAN