10 września 1526 roku w Warszawie sejm mazowiecki złożył uroczystą przysięgę na wierność królowi Zygmuntowi I Staremu. Akt ten stanowił kluczowy moment formalnego potwierdzenia włączenia ostatniej części księstwa mazowieckiego do Korony Królestwa Polskiego. Było to wydarzenie, które zamykało trwający od czasów rozbicia dzielnicowego proces powrotu ziem mazowieckich do państwa polskiego.

Długa droga powrotna

Mazowsze wyodrębniło się jako dzielnica w 1138 roku po śmierci Bolesława Krzywoustego. Przez następne stulecia pozostawało pod rządami lokalnej linii Piastów. Choć od XIV wieku książęta mazowieccy uznawali zwierzchnictwo królów polskich, a księstwo miało status lenna, to zachowywało znaczną autonomię. Proces stopniowego włączania poszczególnych ziem rozpoczął się w XV wieku. W 1462 roku do Korony przyłączono ziemię rawską i gostynińską, w 1476 roku ziemię sochaczewską, a w 1495 roku księstwo płockie. Ostatnim samodzielnym obszarem pozostało księstwo warszawsko-czerskie.

W marcu 1526 roku zmarł bezpotomnie Janusz III, ostatni męski przedstawiciel mazowieckiej linii Piastów. Zgodnie z prawem lennym ziemie te powinny przejść pod bezpośrednią władzę króla polskiego. Sprawa nie była jednak zupełnie oczywista. Pojawiły się wtedy bowiem zupełnie inne koncepcje. Część dygnitarzy mazowieckich wraz z królową Boną optowała za utrzymaniem odrębnego księstwa, które mogłoby stać się w późniejszych latach domeną Jagiellonów, najlepiej darowaną młodemu Zygmuntowi Augustowi. Przeciwko temu stanowczo występowali możnowładcy koronni i znaczna część średniej oraz drobnej szlachty mazowieckiej, którzy domagali się pełnego włączenia do Korony.

Król Zygmunt Stary, po przybyciu do Warszawy w sierpniu 1526 roku, podjął decyzję o bezpośrednim włączeniu. 10 września 1526 roku sejm mazowiecki złożył przysięgę wierności. W zamian monarcha zobowiązał się do zatwierdzenia dotychczasowych praw i przywilejów szlachty mazowieckiej. Księżniczka Anna, siostra zmarłych książąt, otrzymała stosowne uposażenie. Ustanowiono też urząd wicegerenta (namiestnika), który miał administrować nowymi ziemiami.

Przysięga z 1526 roku oznaczała przejęcie władzy nad Mazowszem przez Koronę, choć z drugiej strony ostateczne prawne uregulowanie sprawy zajęło jeszcze kilka lat. Negocjacje dotyczyły przede wszystkim zachowania lokalnych praw sądowych i zrównania szlachty mazowieckiej w prawach i obowiązkach z Koroną. Dopiero na sejmie warszawskim, który odbył się na początku 1529 roku, a następnie na sejmie w Piotrkowie w grudniu 1529 roku, doszło do formalnej inkorporacji. Mazowsze podzielono na trzy województwa: rawskie, płockie i mazowieckie. Szlachta mazowiecka uzyskała pełne prawa obowiązujące w Koronie, zachowując jednocześnie jeszcze przez pewien czas własne prawo (tzw. ekscerpta mazowieckie), które stopniowo ujednolicano. Odrębny sejm mazowiecki funkcjonował do około 1540 roku, po czym przekształcił się w sejmik generalny.

Czytaj też:
Czy losy Polski mogły potoczyć się inaczej? Ostatni Jagiellon na polskim tronie Czytaj też:
Na ten dzień Anglia czekała niemal tysiąc lat. A chodzi tylko o... wystawę Czytaj też:
Szczątki Hochbergów w nieoczekiwanym miejscu. To oni władali zamkiem Książ