Karkonosze - Góry Olbrzymie. Historia odkryć

Karkonosze - Góry Olbrzymie. Historia odkryć

Dodano: 
Około 1835 rok. Widok na Karkonosze (najwyższy szczyt: Śnieżka), rys. Caspar David Friedrich
Około 1835 rok. Widok na Karkonosze (najwyższy szczyt: Śnieżka), rys. Caspar David Friedrich Źródło: Wikimedia Commons
Karkonosze to jedno z bardziej popularnych pasm górskich w Polsce i zarazem najwyższe pasmo w Czechach. Choć nie są to góry wysokie, klimat w nich panujący jest wyjątkowo ostry, określany nawet jako subpolarny. Jak poznawano Karkonosze, jak rozwijała się turystyka?

Karkonosze to nazwa, której etymologia nie jest do końca jasna. Nazwa Korkóntoi (Κορκόντοι) pojawiła się na mapie żyjącego w II wieku astronoma i geografa Klaudiusza Ptolemeusza. Korkóntoi była to nazwa plemienia zamieszkującego podnóża dzisiejszych Karkonoszy.

Karkonosze to być może polska wersja czeskiego słowa „Krkonoše”, które powstało z kolei ze złączenia dwóch słów: krk- krak- (kosodrzewina, poskręcany krzew) oraz -noš - e - nosić (czyli: góry niosące kosodrzewinę, porośnięte kosodrzewiną). Z czasów nowożytnych wywodzi się też nazwa Góry Olbrzymie (Riesengebirge), która to początkowo oznaczała wyłącznie najwyższy szczyt tych gór, czyli Śnieżkę, a później przeniesiona została na całe pasmo. W przeszłości na określenie Karkonoszy używano też nazw: Góry Śnieżne, Czeski Las i Góry Ryfejskie.

Z Karkonoszami związna jest postać Ducha Gór zwanego Liczyrzepą lub Karkonoszem. Jest on bohaterem licznych legend i opowieści.

Pierwsze osady i pierwsze zawody

Osadnictwo u stóp Karkonoszy zaczęło rozwijać się na przełomie XIII i XIV wieku. Ludzie zajmowali się głównie rolnictwem, hutnictwem i górnictwem. Hutnictwo szkła zaczęło się prężnie rozwijać po tym, kiedy na terenie Gór Izerskich odkryte zostały pokłady kwarcu. W dolinach rzecznych, w tzw. wędrownych hutach, wytwarzano szkło górskie (vitrum montanum). Huty funkcjonowały po śląskiej stronie gór: w Piechowicach, Szklarskiej Porębie i Czerniawie, oraz po czeskiej stronie: w Harrachovie, Jabloncu nad Nisou, Desnej i Rokytnicy

W XVI wieku intensywna produkcja węgla drzewnego (który był niezbędny dla funkcjonowania istniejących hut i kopalni), a co za tym idzie wycinka lasów na masową skalę, spowodowała nieomal wylesienie Karkonoszy po południowej stronie.

Wielki Staw w Karkonoszach

To, z czego zasłynęły Karkonosze to ziołolecznictwo. Już w połowie XVI wieku pojawiali się w górach zbieracze ziół, którzy szukali w górach roślin potrzebnych do wytworzenia leków. Byli wśród nich uczeni z Pragi, a nawet osobisty lekarz cesarza Maksymiliana II, Pietro Andrea Mattiolli, znany jako Mathiolus.

W XVIII wieku zbieracze ziół (głównie miejscowi górale) utworzyli własny cech i wprowadzili jednolite receptury leków. Kilka dekad później zaczęto nazywać ich laborantami ze względu na to, że izby, w których pracowali przypominały małe laboratoria. Produkowane w Karkonoszach medykamenty (susze do przyrządzenia naparu, maści, nalewki) sprzedawano w całej Europie.

Kariera laborantów skończyła się wraz z rozwojem nowoczesnej medycyny. Lekarze, choć doskonale wiedzieli, że ziołolecznictwo może mieć same zalety, niezbyt chętnym okiem spoglądali na pochodzących z ludu, często niepiśmiennych konkurentów, którzy całą wiedzę przekazywali sobie zwyczajnie z pokolenia na pokolenie. W połowie XIX wieku do cechu laborantów nie wolno było przyjmować już nowych adeptów. W ten sposób zawód ten wyginął. Ostatni karkonoski laborant zmarł w 1884 roku.

W Karkonoszach od wieków pojawiali się także rozmaici poszukiwacze skarbów. Podobno pierwsze poszukiwania miały miejsce już w XII wieku, kiedy w okolicy Kowar odkryto rudę żelaza. Pod koniec XVI wieku w Górach Izerskich natrafiono natomiast na złoto i kamienie szlachetne: szafiry i rubiny oraz półszlachetne: topazy, turmaliny, granaty, jaspisy i kryształy górskie.

Poznanie gór

Turystyka w Karkonoszach i pobliskich Górach Izerskich rozwijała się wraz z rozwojem znajdujących się w pobliżu uzdrowisk. Najbardziej znanym uzdrowiskiem były Cieplice (dziś część Jeleniej Góry), znane ze swych gorących źródeł podobno już w XII-XIII wieku. Moda na Cieplice nastała, kiedy kurort ten odwiedziła królowa Maria Kazimiera Sobieska.

Kuracjusze wypoczywający w Cieplicach, Świeradowie Zdroju czy Jańskich Łaźniach jako pierwsi zaczęli wyprawiać się w góry w celach turystycznych. W pierwszej połowie XIX wieku powstały pierwsze przewodniki po Karkonoszach i okolicy.

Wycieczka w Karkonosze

Górskie szczyty przez długi czas pozostawały niezdobyte. Pierwsi pojawiali się tam pasterze oraz chłopi, którzy próbowali uprawiać dość słabej jakości ziemię. Lepiej w tym miejscu rozwijało się pasterstwo. Na karkonoskich stokach budowano niewielkie pasterskie budy. Z czasem to właśnie one przekształcać zaczęły się w górskie schroniska (znana już w XVIII wieku Buda Hampla to dzisiaj schronisko Strzecha Akademicka). W karkonoskich budach można było się posilić i odpocząć. Ich właściciele zaczęli z czasem świadczyć także inne usługi: zostawali tragarzami i przewodnikami.

W Karkonoszach powstała „moda”, aby bogatych turystów wnosić na szczyty… w lektykach. Takim środkiem transportu można było dostać się nawet na samą Śnieżkę. Oryginalne lektyki oglądać dziś można w Muzeum Sportu i Turystyki w Karpaczu.

Innym modnym „pojazdem” były sanie rogate, które wcześniej używane były tylko do zwożenia drewna. „Zabawa polegała na tym, że na górskie grzbiety wywożono turystów zaprzężonymi w konie saniami, aby potem móc zjechać kilkukilometrową trasą w dół pod opieką kierującego saniami górala. Zjazdy takie odbywały się m.in. z przełęczy Okraj, ze Strzechy Akademickiej, z Polany, z Petrovki do Špindlerovego Mlyna i do Jagniątkowa, z Hali pod Łabskim Szczytem i Hali Szrenickiej. Było to tak popularne, że zimą z Wrocławia uruchamiano specjalne pociągi, które rano dowoziły turystów w Karkonosze, a po zjeździe saniami, wieczorem wracały do Wrocławia”. (kpnmab.pl)

Pod koniec XIX wieku niezwykle popularne stało się w Karkonoszach także narciarstwo, zarówno zjazdowe, jak biegowe.

Dla rozwoju turystyki w Karkonoszach kluczowe znaczenie miało doprowadzenie w 1867 roku kolei do Jeleniej Góry, a stamtąd, w kolejnycblatach do Kowar, Piechowic, Karpacza i Szklarskiej Poręby. Pod koniec XIX wieku powstała też w Karkonoszach sieć szlaków górskich.

Czytaj też:
Kościół Wang wybudowano w XII wieku w Norwegii. Jak znalazł się w Karpaczu?
Czytaj też:
Sześć najstarszych mostów świata. To zaskakujące, ile lat ma najstarszy z nich!
Czytaj też:
Poznaj wszystkie! Polskie obiekty na liście światowego dziedzictwa UNESCO

Źródło: Historia DoRzeczy / kpnmab.pl
 0