Kość słonia odkryta na stanowisku Colina de los Quemados w Kordobie stanowi potwierdzenie archeologiczne dla starożytnych pisemnych zapisów źródłowych mówiących o obecności słoni w armiach kartagińskich.
Wiek zmagań
Wojny punickie, które toczyły się między 264 a 146 rokiem p.n.e., pomiędzy Republiką Rzymską a Imperium Kartagińskim, zakończyły się zniszczeniem Kartaginy. Słonie często pojawiały się jako „narzędzie” wojny w tym okresie. Starożytne teksty, monety i rzeźby przedstawiały te zwierzęta jako element kartagińskiej strategii wojskowej, zwłaszcza podczas kampanii dowodzonych przez Hannibala w czasie drugiej wojny punickiej. Badania prowadzone na Półwyspie Iberyjskim i w Europie Zachodniej nie dostarczyły jednak potwierdzenia w postaci szczątków szkieletowych z tego okresu, aż do znaleziska w Kordobie.
Kość odnaleziono podczas wykopalisk prewencyjnych w 2020 roku, przeprowadzonych przed rozbudową jednego ze szpitali w Kordobie. Colina de los Quemados leży na północnym brzegu rzeki Gwadalkiwir i należy do największych dawnych osad w południowej części Półwyspu Iberyjskiego. Stanowisko rozciąga się na powierzchni około 50 hektarów. Znalezione tu artefakty świadczą o ciągłym zamieszkiwaniu tu ludzi od późnej epoki brązu aż do średniowiecza. Jedna warstwa zniszczeń z późnej epoki żelaza zwróciła uwagę ze względu na wyraźne ślady konfliktu zbrojnego.
W tej warstwie badacze zidentyfikowali sześcienną kość z prawej przedniej stopy słonia. Kość ma blisko 10 centymetrów długości. Porównanie anatomiczne z okazami współczesnych słoni potwierdziło tę identyfikację. Słaby stan zachowania uniemożliwił m.in. wykonanie badania DNA. Datowanie radiowęglowe frakcji mineralnej kości umiejscowiło ją natomiast między końcem IV a początkiem III wieku p.n.e. Ten przedział czasowy odpowiada okresowi drugiej wojny punickiej.
Inne materiały z tego samego stanowiska potwierdzają, że w tamtym czasie miał tu miejsce konflikt zbrojny. Archeolodzy odnotowali dwanaście kulistych pocisków kamiennych używanych w starożytnej artylerii, a także monety i ceramikę związaną z działaniami zbrojnymi. Kamienne pociski pochodziły z machin obrotowych używanych podczas oblężeń i bitew. Schematy zniszczeń w osadzie pokrywają się ze znanymi wydarzeniami z czasów drugiej wojny punickiej na Półwyspie Iberyjskim, w tym wydarzeniami opisanymi w źródłach historycznych.
Jakie przesłanki wskazuje na to, że znaleziona kość należała do słonia bojowego? Słonie nie żyły w Europie w starożytności. Transport żywych zwierząt na Półwysep Iberyjski wymagał potężnej logistyki. Kość nie jest w żaden sposób zdobiona i nie widać na niej śladów obróbki, zatem mało prawdopodobne, aby był to okaz kolekcjonerski.
Wojska kartagińskie zaczęły wykorzystywać słonie na polu bitwy w III wieku p.n.e., czerpiąc z praktyk opracowanych wcześniej w Azji Południowej i rozpowszechnionych dzięki kontaktom świecie hellenistycznym. Słonie afrykańskie pojawiły się na polu walki już podczas pierwszej wojny punickiej, a później często pojawiały się w kampaniach iberyjskich. Znalezisko z Kordoby należy do nielicznych okazów potwierdzających historyczne opisy słoni na zachodnich polach bitew Morza Śródziemnego.
Czytaj też:
Zhańbiony Ryszard Lwie Serce. Najpierw sam zachował się nie lepiejCzytaj też:
Życie na skraju imperium. Fascynujące odkrycia przy Murze HadrianaCzytaj też:
Sensacja z czasów rzymskich. Ruiny budowli projektu kultowego architekta