Zapora w Niedzicy, zwana też Zaporą Czorsztyńską to jedna z najważniejszych budowli hydrotechnicznych w Polsce. Położona na rzece Dunajec, między Pieninami Spiskimi a Właściwymi, spiętrza wody tworząc Jezioro Czorsztyńskie. Zapora pełni wiele ważnych funkcji, przede wszystkim przeciwpowodziową i energetyczną. Jezioro zaś to teraz malowniczy element krajobrazu.
Historia budowy
Pomysł na regulację Dunajca i budowę zbiorników wodnych w rejonie Czorsztyna i Niedzicy pojawił się w latach sześćdziesiątych XX wieku. Wstępny projekt zatwierdzono w 1968 roku. Zakładano, że prace przygotowawcze ruszą w 1969 roku, a całość zostanie ukończona do 1974 roku. Kiedy rozpoczęto prace, okazało się, że zadanie będzie bardziej skomplikowane.
Budowę zespołu zbiorników, czyli głównego w Czorsztynie-Niedzicy oraz wyrównawczego w Sromowcach Wyżnych, rozpoczęto w 1975 roku. Inwestycja napotkała liczne przeszkody: problemy techniczne, finansowe oraz ostre protesty środowisk ekologicznych i lokalnych społeczności. Obawy nie były bezzasadne. Dotyczyły przede wszystkim przesiedleń, wpływu na mikroklimat i przyrodę oraz zniszczenia pięknych dolin i niezrównanego krajobrazu Pienin.
Mimo kontrowersji prace postępowały. W 1988 roku przełożono koryto Dunajca przez sztolnie, co umożliwiło budowę właściwej zapory. Korpus nasypowy wznoszono z milionów metrów sześciennych materiałów ziemnych. Oficjalne oddanie do użytku nastąpiło w 1997 roku. Niedługo potem zapora przeszła pierwszy test w trakcie „powodzi tysiąclecia”, gdy uchroniła dolinę Dunajca przed zalaniem.
Turystyczne atrakcje
Zapora Niedzica to najwyższa w Polsce zapora ziemna. Ma 56 metrów wysokości i 404 metry długości. Jej korona udostępniona jest dla pieszych i rowerzystów. Obok wejścia na zaporę znajdują się obecnie liczne budki z pamiątkami, fast foody oraz kawiarnia. Z korony roztacza się przepiękny widok na jezioro Czorsztyńskie, zamek w Niedzicy, zamek w Czorsztynie i Pieniny. Z dala widoczne są nawet Tatry.
Jezioro Czorsztyńskie ma około 9 kilometrów długości, a jego szerokość w najszerszym miejscu to niespełna 2 kilometry. Linia brzegowa, z licznymi zatokami, liczy prawie 30 kilometrów. Poniżej zapory znajduje się mniejsze Jezioro Sromowskie. Jezioro Czorsztyńskie stało się jednym z ulubionych miejsc dla żeglarzy i kajakarzy. W okolicy znajdują się dwa zabytkowe zamki w Czorsztynie i Niedzicy. Blisko stąd do szlaków Pienińskiego Parku Narodowego. Rowerzyści mogą wybrać trasę rowerową wokół jeziora zwaną VeloDunajec. Popularna jest także Ptasia Wyspa – sztuczna wysepka dla ptactwa. Widoki z poziomu jeziora można podziwiać w czasie wycieczek promem. Zwiedzać można także samą zaporę.
Nie wszyscy jednak uważają, że powstanie jeziora podniosło walory krajobrazowe okolicy. „Tamte” widoki, sprzed powstania zapory, gdy dwa zamki: Czorsztyn i Niedzice, dzieliły tylko lasy, rzeka i droga, wciąż wywołują nostalgię. Powstanie zbiornika wiązało się też z dramatem setek osób, których przymusowo, choć za rekompensatą, przesiedlono w inne miejsce. Dla przykładu, dzisiejsza miejscowość Czorsztyn to niemal całkowicie nowa osada, gdzie pobudowali domy ludzie, którzy musieli przenieść się z niżej położonych obszarów, które miały zostać zalane.
Dziś trudno wyobrazić sobie Pieniny bez zapory i jeziora Czorsztyńskiego, choć pamiętać trzeba, że każda taka inwestycja, nawet najpotrzebniejsza, nie obywa się bez dramatów pojedynczych osób.
Czytaj też:
Cud hydrotechniki. Mamy w Polsce prawdziwy unikat Czytaj też:
Kluczowa data w dziejach Krakowa. Wtedy powstało miasto, jakie znamy Czytaj też:
Miecz dosłownie wbity w ziemię. Jest starszy niż państwo polskie