W sierpniu 2026 roku tureckie Ministerstwo Kultury i Turystyki ogłosiło sensacyjne odkrycie na stanowisku Karahan Tepe w południowo-wschodniej Turcji, w prowincji Şanlıurfa. Podczas wykopalisk archeolodzy wydobyli unikalną, złożoną rzeźbę o wysokości około 70 centymetrów, przedstawiającą ludzką postać siedzącą na grzbiecie lamparta. Archeolodzy datują artefakt na około 11 tysięcy lat.
Rzeźba została znaleziona dokładnie w miejscu, w którym pozostawili ją pradawni użytkownicy tego miejsca. Spoczywała na kamiennej ławie biegnącej wzdłuż ściany okrągłej budowli o średnicy około trzech metrów. Podłoga konstrukcji była starannie wyłożona płaskimi kamiennymi płytami. Zachowanie oryginalnego ułożenia elementów pomieszczenia jest bardzo ważne i pozwala formułować hipotezy dotyczące funkcji obiektu i znaczenia przestrzeni, w której różne obiekty umieszczono.
Unikalna kompozycja i znaczenie symboliczne
Rzeźba łączy postać człowieka i zwierzęcia w jednej kompozycji. Taki rodzaj rzeźby nie był wcześniej dokumentowany w anatolijskim neolicie. Lampart to zwierzę, które było często kojarzone w kulturach neolitycznych z mocą i siłami nadprzyrodzonymi. Niekiedy pojawiał się tu jako „wierzchowiec” dla ludzkiej postaci. Wyprostowana postawa człowieka wskazuje, że rzeźbiarz ukazał osobę o wysokiej randze społecznej, wojownika lub istotę nadnaturalną.
W Karahan Tepe już wcześniej znaleziono motyw lamparta. Kilka lat temu odkryto tam rzeźby ukazujące człowieka niosącego lamparta na ramionach. Nowe znalezisko odwraca tę relację: to człowiek siedzi na grzbiecie drapieżnika. Zdaniem specjalistów to lustrzane odbicie wcześniejszego motywu zmusza do ponownego przemyślenia ikonografii wśród tej neolitycznej społeczności, która stworzyła to miejsce.
Tajemnicze stanowiska
Stanowisko Karahantepe należy do kompleksu Taş Tepeler („Kamienne Wzgórza”). To grupa wczesnoneolitycznych stanowisk archeologicznych w okolicach Şanlıurfy, które wraz z najsłynniejszym Göbekli Tepe fundamentalnie zmieniły wyobrażenie o rewolucji neolitycznej i początkach osiadłego życia. Oba kompleksy powstały jeszcze przed rewolucją neolityczną, czyli przed udomowieniem zwierząt i hodowlą roślin na szeroką skalę. Budowle z filarami w kształcie litery T, bogata rzeźba figuralna i złożona symbolika pokazują, że społeczności łowiecko-zbierackie żyjące w tym rejonie dysponowały zaawansowanymi umiejętnościami organizacyjnymi i artystycznymi.
Wykopaliska w Karahan Tepe trwają od 2019 roku. Sezon 2026 przyniósł odkrycie nie tylko rzeźby, lecz także kolejnych struktur i zabytków ruchomych, które uzupełniają obraz początków osadnictwa sprzed 11 tysięcy lat. Jak podkreśliło tureckie ministerstwo: „odkrycie otwiera drzwi do nowych pytań o najwcześniejsze okresy historii ludzkości”.
Rzeźba człowieka na lamparcie pozostaje zagadką. Wciąż nie wiemy, jaka była jej funkcja: kultowa, rytualna, a może związana z prestiżem konkretnej osoby lub grupy? Jak odnosi się do architektury, w której ją umieszczono? Czy dominacja człowieka nad lampartem odzwierciedla zmieniające się relacje człowieka z naturą w okresie przejścia do osiadłego trybu życia? Na te pytania być może nigdy nie poznamy odpowiedzi.
Po zakończeniu prac konserwatorskich artefakt zostanie włączony do katalogu dziedzictwa kulturowego i najprawdopodobniej udostępniony publiczności w regionalnym muzeum, choć dokładny termin ekspozycji nie został jeszcze ogłoszony.
Odkrycie z Karahantepe po raz kolejny pokazuje, jak wiele tajemnic kryją jeszcze stanowiska z początków rewolucji neolitycznej w Anatolii.
Czytaj też:
Sensacyjne odkrycie pod Żórawiną. Ludzkie szczątki sprzed 5 tys. lat Czytaj też:
Wszystkie drogi prowadzą do Rzymu? To mit. Naukowcy mają na to odpowiedź Czytaj też:
Są maleńkie i precyzyjne. Figurki mają 40 tys. lat