Kapliczka św. Wawrzyńca wzniesiona została w latach 1655-1681 przez hrabiego Christopha Leopolda von Schaffgotscha. Był to pierwszy w historii obiekt na Śnieżce, który z czasem, wraz z pojawieniem się handlarzy, a potem turystów górskich zaczął pełnić funkcje restauracyjno-noclegowe. Po latach kaplica zyskała na powrót wyłącznie sakralny charakter. Przyczyniła się do tego budowa kolejnych budynków na szczycie Śnieżki oraz budowa wyciągu (dziś po czeskiej stronie) oraz obserwatorium.
Budowa obserwatorium
Pierwsze obserwacje meteorologiczne na Śnieżce przeprowadzono w roku 1824 roku, a więc ponad 200 lat temu. Początkowo badania prowadzono w zabytkowej dzisiaj kaplicy św. Wawrzyńca, która pełniła wówczas także rolę schroniska.
„W roku 1897 ukończony został projekt budowy pierwszego obserwatorium na Śnieżce, wzniesionego z inicjatywy kierownika Instytutu Meteorologicznego w Berlinie. Pomiary atmosferyczne rozpoczęto 1 lipca 1900 roku, jednak brak odpowiedniej drogi dojazdowej oznaczał dla badaczy konieczność ręcznego transportu notatek. Z tych względów, a także najwyższej klasy sprzęt pomiarowy, obiekt badawczy w obrębie najwyższego szczytu Karkonoszy stanowił jedną z najdroższych inwestycji w Europie. Prowadzono w nim również obserwacje wyjątkowych zjawisk, takich jak ognie Św. Elma oraz szadź”. (cyt. za: www.sniezka.karpacz.pl/historia_obserwacji)
Pod koniec XIX wieku zdecydowano o budowie oddzielnego budynku na potrzeby monitorowania pogody, który uroczyście otwarto 5 lipca 1900 roku. Obserwatorium otrzymało rangę I klasy. Była to trzykondygnacyjna wieża o wysokości 16 metrów z dwoma tarasami na dachu. Po drugiej wojnie światowej, którą budynek przetrwał szczęśliwie przez szwanku, obserwacje zaczęli prowadzić tam Polacy.
Trudne warunki na szczycie (średnia temperatura w ciągu roku wynosi niewiele ponad 0 stopni Celsjusza, wieją także huraganowe wiatry) sprawiły, że budynek raz po raz wymagał remontu. W latach 50. XX wieku zdecydowano o budowie nowego gmachu. Stary miał zostać rozebrany i przeniesiony w inne miejsce, gdzie miał służyć jako muzeum – do tego jednak ostatecznie niestety nie doszło.
Nowy budynek, czyli charakterystyczne spodki, które znamy dzisiaj, powstał w latach 1966-1974. Jego twórcami byli architekci: prof. Witold Lipiński i Waldemar Wawrzyniak z Politechniki Wrocławskiej. Ich futurystyczny projekt nie wszystkim, zwłaszcza miłośnikom górskich wędrówek, przypadł do gustu (zarzucano mu zupełny brak związku z architekturą górską), lecz znalazł uznanie w środowisku. Polscy inżynierowie za projekt obserwatorium otrzymali wyróżnienie na Światowej Wystawie Architektury w Meksyku.
Niezwykły kształt budowli tłumaczył Witold Lipiński: „W latach pięćdziesiątych wiele mówiło się o niezidentyfikowanych pojazdach latających, a mnie zawsze fascynowały linie krzywe i kuliste przestrzenie. Postanowiłem, że obserwatorium PIHM na Śnieżce będzie miało kształt talerzy”. Mówił także: „Zasugerowały mnie charakterystyczne dla Karkonoszy grupy skalne uformowane erozją. Ze spiętrzeń eliptycznych głazów zapożyczyłem przyszły kształt obiektu”. 4 października 1985 roku, Obserwatorium Wysokogórskiemu na Śnieżce nadano imię, byłego, zmarłego już kierownika, Tadeusza Hołdysa.
Pomiary w nowym budynku rozpoczęto 1 stycznia 1975 roku, a w starym zakończono w październiku 1976. Stary obiekt rozebrano w 1989 roku.
Budynek składa się z trzech dysków: górnego (głównie naukowego), środkowego i dolnego (pierwotnie z funkcją gastronomiczną i sanitarną). Konstrukcja opiera się na centralnym fundamencie żelbetowym z kratownicą stalową. Oryginalne aluminium szybko uległo zniszczeniu i zastąpiono je innymi materiałami, co wpłynęło na wygląd. Obserwatorium prowadzi ciągłe pomiary: temperatury, wilgotności, opadów, prędkości wiatru, promieniowania i innych parametrów. Dane z Śnieżki są kluczowe dla prognoz pogody, ostrzeżeń o ekstremach i badań klimatycznych. To jedna z dwóch polskich stacji wysokogórskich (obok Kasprowego Wierchu) w światowym systemie.
Kierownikiem od 2000 roku jest Piotr Krzaczkowski. Obserwatorium działa 24 godziny na dobę, 365 dni w roku, mimo ekstremalnych warunków.
W lutym 2020 roku silne wiatry uszkodziły pokrycie dachu. Już wcześniej, bo w 2009 roku, doszło do poważnej awarii w górnym dysku – pęknięcia i oderwanie wsporników. Wtedy przeprowadzono pilny remont wzmacniając konstrukcję
Na początku 2021 roku IMiGW przekazało informację o wzmożonych próbach wtargnięcia na teren obserwatorium. 21 stycznia 2021 roku miała również miejsce próba włamania do znajdującej się obok kaplicy św. Wawrzyńca (sprawca próbował rozrąbać drzwi siekierą).
Od 2015 roku w budynku obserwatorium nie działa restauracja, która istniała w tym miejscu od lat. Co prawda od kilku lat zapowiadany jest remont budynku ponowne otwarcie restauracji, lecz wciąż dochodzi do opóźnień.
Czytaj też:
"Polska Amazonka". Fascynująca dolina Narwi Czytaj też:
Najmłodsze takie miejsce w Polsce. Widoki mogą olśnić Czytaj też:
Miecz dosłownie wbity w ziemię. Jest starszy niż państwo polskie