Odkrycie z Podlasia to najstarsze jak dotąd dowody na produkcję i spożywanie alkoholu na terenie północno-wschodniej Polski i jedno z najważniejszych tego typu znalezisk w tej części Europy.
Najstarszy alkohol w Polsce
W Supraślu i w Skrzeszewie znaleziono łącznie trzynaście naczyń związanych ze społecznością kultury pucharów dzwonowatych, która rozprzestrzeniła się w Europie około 2500-2000 lat p.n.e.
Badacze przeprowadzili analizy chemiczne osadów organicznych zachowanych wewnątrz naczyń. W ich masie ceramicznej wykryto związki pochodzenia roślinnego i odzwierzęcego, w tym kwas mlekowy, octowy i azelainowy, a także metabolity bakterii i drożdży typowe dla procesów fermentacji. Skład chemiczny wskazuje, że w naczyniach znajdowały się napoje alkoholowe przypominające dzisiejsze piwo lub tzw. nordic grog (nazwę tę nadali współcześni archeolodzy; nordic grog to napój alkoholowy, „hybryda” piwa, miodu pitnego i wina z dodatkiem owoców, ziół i przypraw, którego pozostałości znaleziono w grobach z epoki brązu i żelaza w Skandynawii z około 1500 roku p.n.e. 200 n.e.).
Szczególnie interesujące dla badaczy okazały się biomarkery związane z przetwarzaniem zbóż (pszenicy i jęczmienia). To odkrycie ma ogromne znaczenie, ponieważ najstarsze dotychczasowe dowody uprawy zbóż na Podlasiu pochodzą z okresu późniejszego. Zdaniem autorów badań surowce mogły być importowane z bardziej rozwiniętych rolniczo regionów Europy Zachodniej lub Południowej. Sugeruje to istnienie rozległych sieci wymiany handlowej już w trzecim tysiącleciu p.n.e.
Kultura pucharów dzwonowatych stanowi dla archeologów w ogóle swoisty fenomen. Ludzie z nią związani często utożsamiani są z falą migracji ludów indoeuropejskich, która przyniosła ze sobą nowe metody wytwarzania naczyń i narzędzi, zwyczaje pogrzebowe (m.in. groby pojedyncze pod kurhanami) oraz prawdopodobnie nowe podejście do konsumpcji substancji psychoaktywnych, w tym alkoholu.
Alkohol ówcześnie pełnił przede wszystkim ważną funkcję rytualną. Spożywano go podczas uczt pogrzebowych, ceremonii inicjacyjnych czy w celu kontaktów z zaświatami. Obecność podobnych śladów w naczyniach z późniejszej kultury trzcinieckiej (datowana na 1700-1300 lat p.n.e.) wskazuje na ciągłość tych praktyk na ziemiach polskich przez setki lat. Alkohol mógł więc stanowić jeden z elementów spajających społeczności i budujących ich wspólną tożsamość.
Alkohol w pradziejach
Odkrycie na Podlasiu wpisuje się w szeroki nurt badań nad historią wykorzystywania fermentacji do produkcji alkoholu. Najstarsze znane ślady piwa pochodzą sprzed około 13 tysięcy lat z terenów dzisiejszej Turcji i Izraela. W Europie dowody na produkcję alkoholu sięgają neolitu. Jednak znaleziska z terenów dzisiejszej Polski są szczególnie cenne, ponieważ wypełniają lukę w wiedzy o północno-wschodniej części kontynentu.
Podobne analizy chemiczne przeprowadzano już wcześniej m.in. w Niemczech, Hiszpanii i Wielkiej Brytanii. W wielu przypadkach potwierdzono produkcję piwa, miodów pitnych czy mieszanych napojów fermentowanych. Polskie odkrycie jest jednak wyjątkowe ze względu na stan zachowania materiału i precyzję metod badawczych.
Naukowcy zapowiadają kontynuację badań. Planowane są kolejne analizy izotopowe, które pozwolą dokładniej określić pochodzenie surowców oraz badania genetyczne populacji związanych z kulturą pucharów dzwonowatych zamieszkujących przed tysiącami lat Podlasie.
Czytaj też:
Najstarszy alkohol świata a historia ludzkościCzytaj też:
Zagadka Göbekli TepeCzytaj też:
Piwo w puszkach ma 90 lat. Skąd wziął się pomysł na "puszkowanie"?