Sergiusz Piasecki był jednym z najciekawszych polskich pisarzy XX wieku. Jego powieść „Kochanek Wielkiej Niedźwiedzicy” podbiła serca czytelników. Nie jest to jednak jego jedyne dzieło.
Tragedia młodych lat
Sergiusz Piasecki urodził się 9 maja 1899 roku w Lachowiczach na terenie ówczesnej guberni mińskiej Imperium Rosyjskiego na obszarze dzisiejszej Białorusi. Był nieślubnym synem Michała Piaseckiego, zajmowała się nim macocha, która od początku maltretowała chłopca fizycznie i psychicznie.
Piasecki uczęszczał do rosyjskiego gimnazjum, gdzie koledzy znęcali się nad nim ze względu na polskie pochodzenie (choć pochodził z domu, gdzie mówiono po rosyjsku). Po jednej z bójek, w której brał udział, został wtrącony do więzienia. Udało mu się z niego uciec, wyjechał później do Moskwy, gdzie wrzało od rewolucyjnych nastrojów 1917 roku. Taka atmosfera go nie wciągnęła – wręcz przeciwnie. Piasecki, mając też w pamięci despotyczną macochę, nabrał tym większego wstrętu do wszelkich ludzi stosujących bezmyślnie przemoc, tym bardziej w imię jakiejś ideologii.
Po opuszczeniu Moskwy przeniósł się do Mińska, gdzie dołączył do miejskiego półświatka. Związał się z formacjami białoruskimi walczącymi przeciw bolszewikom, a następnie, kiedy Mińsk został zajęty przez Wojsko Polskie, Piasecki wstąpił w szeregi polskiej Dywizji Litewsko-Białoruskiej.
Sergiusz Piasecki brał udział w wojnie polsko-bolszewickiej oraz w obronie Warszawy. Od kwietnia 1920 roku uczęszczał ponadto to Oficerskiej Szkoły Piechoty w Warszawie. Po demobilizacji w maju 1921 roku znalazł się w trudnej sytuacji materialnej. Zajmował się dorywczo wieloma rzeczami, także tymi nielegalnymi. Swoje perypetie z tego okresu opisał w książce pt. „Żywot człowieka rozbrojonego”.
Wojsko Polskie i literatura
W pierwszej połowie 1922 roku z Sergiuszem Piaseckim skontaktował się Oddział II Sztabu Generalnego, czyli wywiad. Piasecki znał dobrze pogranicze, do tego bardzo dobrze władał rosyjskim. Na granicy ze Związkiem Sowieckiem Piasecki organizował sieci agenturalne. Wkrótce jednak, z racji, że praca w wywiadzie była słabo płatna, zaczął zajmować się przemytem. Przez granicę przenosił m.in. futra czy narkotyki. Z tego powodu został zwolniony ze służby, a później skazany przez sąd na karę śmierci. Tylko dzięki swej przeszłości wywiadowczej prezydent Ignacy Mościcki zgodził się na zmianę kary na 15 lat więzienia. Piasecki był więziony w Lidzie oraz w ciężkim więzieniu w Świętym Krzyżu. Często się buntował i często trafił do izolatki. Łącznie spędził w niej dla lata.
Pobyt w więzieniu okazał się dla Sergiusza Piaseckiego swoistym duchowym przełomem. Wtedy dopiero zainteresował się literaturą, zaczął uczyć się literackiego języka polskiego, a potem spisywać swoje wspomnienia. To w więzieniu powstała jego najbardziej znana powieść „Kochanek Wielkiej Niedźwiedzicy” (1937), oparta częściowo na jego doświadczeniach przemytniczych. Książka ta odniosła ogromny sukces i stała się jedną z najpopularniejszych powieści Drugiej Rzeczypospolitej, przynosząc Piaseckiemu literacką sławę. Wpływowi artyści zaczęli nawet domagać się wówczas jego uwolnienia. Mościcki zgodził się na to. Piasecki wyszedł na wolność 2 sierpnia 1937 roku, cztery lata przed końcem kary, a następnie wyjechał na leczenie do Zakopanego, a później do majątku Rohotna pod Nowogródkiem.
Po wybuchu drugiej wojny światowej Piasecki przebywał w Wilnie. Gdy Niemcy, a chwilę później Związek Sowiecki najechały Polskę, zgłosił się do walki z sowieckim najeźdźcą i kontynuował działalność podziemną. W okresie okupacji niemieckiej i sowieckiej współpracował z Armią Krajową, gdzie pełnił funkcje egzekutora wyroków wydawanych przez podziemne sądy, działając pod pseudonimami „Suez”, „Kira” i „Konrad”. Jego działalność konspiracyjna i osobiste doświadczenia wojenne stały się później przedmiotem jego twórczości literackiej — w tym powieści takich jak „Wieża Babel”, „Adam i Ewa”, „Siedem pigułek Lucyfera” czy „Zapiski oficera Armii Czerwonej”.
„Był członkiem oddziału specjalnego do wykonywania wyroków śmierci wydanych przez podziemne sądy. Egzekutywa likwidacyjna kierowana była początkowo przez Włodzimierza Leśniewskiego. Jednak najbardziej spektakularne akcje przeprowadziła pod dowództwem jego następcy, Sergiusza Piaseckiego. Jedną z najsłynniejszych (z 13 czerwca 1943 r.) było włamanie do urzędu niemiecko-litewskiej policji i wyniesienie dokumentów obciążających aresztowanego kilka dni wcześniej żołnierza AK, kierownika wileńskiego Biura Informacji i Propagandy oraz prokuratora Sądu Specjalnego Zygmunta Andruszkiewicza. Wśród wykradzionych papierów znajdowało się też archiwum dokumentujące Zbrodnię Katyńską, sporządzone przez Józefa Mackiewicza. Piaseckiego uhonorowano za tą akcję Brązowym Krzyżem Zasługi z Mieczami.
Odmówił również wykonania wyroku kary śmierci na Józefie Mackiewiczu. Po wojnie okazało się, że wyrok ten został wydany bezpodstawnie. Piasecki zaplanował też akcję wykonania wyroku na redaktorze gadzinowego »Gońca Codziennego« Czesławie Ancerewiczu. Oprócz tego do najważniejszych osiągnięć trzeba zaliczyć likwidację w dniu 21 maja 1943 r. kolaborującego z Niemcami komisarza policji litewskiej oraz przeprowadzoną 26 czerwca 1943 r. likwidację agenta gestapo Kazimierza Kiełbowskiego »Leona«.
Piasecki pisał też artykuły do prasy podziemnej, m. in. do »Polski Walczącej«. W 1942 r. związał się z Jadwigą Waszkiewicz. Ze związku tego 17 czerwca 1944 r. przyszedł na świat jego syn Władysław. Po zajęciu Wileńszczyzny przez Sowietów latem 1944 r. ciągle musiał się ukrywać. Był poszukiwany przez komunistyczny Urząd Bezpieczeństwa”. – pisze Marek Jończyk w artykule pt. „Sergiusz Piasecki. Żołnierz i pisarz-antykomunista” (IPN).
Po zakończeniu wojny Piasecki, obawiając się represji nowej władzy komunistycznej, tylko krótki czas ukrywał się w kraju, a następnie w 1946 roku uciekł do Włoch, a w 1947 osiedlił się w Wielkiej Brytanii. Tam kontynuował działalność literacką i publicystyczną w polskim środowisku emigracyjnym. W latach powojennych jego książki były zakazane w PRL przez cenzurę komunistyczną, ponieważ zawierały ostrą krytykę bolszewizmu i systemów totalitarnych.
Sergiusz Piasecki zmarł 12 września 1964 roku w Penley, w Wielkiej Brytanii. Początkowo został pochowany w Hastings. Dopiero 29 września 2025 roku jego szczątki sprowadzono do Polski i uroczyście pochowano na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach w Warszawie.
Czytaj też:
Pisarz na sto dwaCzytaj też:
Niedoszły aktor i kolejarz. 100. rocznica śmierci Władysława ReymontaCzytaj też:
Brzemię Wojciecha Żukrowskiego