Obracanie Pałacu Lubomirskich trwało 49 dni, od 30 marca do 18 maja 1970 roku. Zabytkowy Pałac Lubomirskich, długi na 65 metrów i szeroki na 16 metrów, był przesuwany bardzo powoli, aż obrócono go o 74 stopnie względem poprzedniej lokalizacji. Zachodni narożnik przesunięto o 90 metrów, zaś wschodni o zaledwie 2 metry. Pałac przenoszono o 1 centymetr na minutę.
Wszystko odbyło się nadzwyczaj sprawnie. Budynek nie został uszkodzony. Przeniesienie Pałacu Lubomirskich było trzecim takim przypadkiem na świecie pod względem wielkości przemieszczanego obiektu. Obecnie Pałac Lubomirskich znajduje się przy Placu Żelaznej Bramy 10.
Długa historia
Pałac został wybudowany przed 1712 roku przez rodzinę Radziwiłłów w stylu barokowym. W 1790 roku budynek zakupił Aleksander Lubomirski, a w kolejnych latach został on przebudowany w stylu klasycystycznym. Dodano mu wówczas charakterystyczną kolumnadę. W 1816 roku córka Aleksandra Lubomirskiego sprzedała pałac generałowi Izydorowi Krasińskiemu. W latach 1828-1834 budynek był własnością rządu Królestwa Polskiego. W kolejnych dekadach pałac pełnił różne funkcje. Mieściły się tam lazaret (podczas powstania listopadowego), urzędy, sklepy, a nawet mieszkania na wynajem. Prawdopodobnie w 1872 roku na piętrze pałacu powstała synagoga, która funkcjonowała do 1940 roku.
Pałac nie był remontowany i z czasem podupadał. W 1938 nieruchomość kupił urząd miejski i wówczas podjęto decyzję o renowacji. Nie zrealizowano tych planów jednak z powodu wybuchu drugiej wojny światowej. W czasie obrony Warszawy, podczas niemieckiego oblężenia miasta, pałac uległ poważnym uszkodzeniom.
Przenosiny
Pałac odbudowano w latach 1947-1951 pod kierunkiem Tadeusza Żurowskiego, wiernie odtwarzając klasycystyczny wygląd z końca XVIII wieku. W latach 60. zdecydowano o przebudowie okolicy. Powstało wówczas osiedle Za Żelazną Bramą, przez co zmieniono siatkę ulic. Pałac stał skośnie do nowego układu przestrzennego, „zakłócając” perspektywę Osi Saskiej. Podobno na pomysł przesunięcia Pałacu Lubomirskich wpadł były prezydent Warszawy, minister obrony narodowej i marszałek Polski, Marian Spychalski. Projekt został zaakceptowany. „Operację” miał przygotować mgr inż. Aleksander Mostowski z warszawskiego „Mostostalu”. Realizacją zajęły się brygady Miejskiego Przedsiębiorstwa Robót Inżynieryjnych pod kierunkiem mgr. inż. Janusza Michalika.
Zdecydowano, że pałac ma zasłonić Halę Gwardii, a jej kolumnada zamknąć perspektywę głównej alei Ogrodu Saskiego. Dzięki temu Oś Saska miała zyskać monumentalny charakter.
Przygotowania do przesunięcia Pałacu Lubomirskich trwały wiele tygodni. Pierwszym etapem było odcięcie budynku od fundamentów i bocznych oficyn. Budynek podparto stalową konstrukcją wsporną i kratownicami. Na gruncie ułożono 16 specjalnych torów w kształcie łuków kołowych o różnych promieniach. Pałac „położono” na stalowych wałkach. Do napędu użyto dziesięciu dźwigów hydraulicznych.
18 maja 1970 roku operacja dobiegła końca. Pałac Lubomirskich stanął prostopadle do Osi Saskiej. Przed jego fasadą ustawiono cztery kamienne lwy dłuta Jana Biernackiego, wcześniej zdobiące gmach Ministerstwa Spraw Wojskowych przy Alei Wyzwolenia. Po przesunięciu pałacu zmieniła się siatka okolicznych ulic.
W 1985 roku przed pałacem wzniesiono pomnik Poległym w Służbie i Obronie Polski Ludowej autorstwa Jana Bohdana Chmielewskiego, nazywany ironicznie „pomnikiem utrwalaczy” albo „UBeliskiem”. Monument rozebrano w 1991 roku.
16 listopada 2010 roku przed Pałacem Lubomirskich odsłonięto Pomnik Tadeusza Kościuszki, będący repliką pomnika autorstwa Antoniego Popiela znajdującego się w Waszyngtonie.
Czytaj też:
Przeciw "dyktaturze ciemniaków". Kisiel: symbol nonkonformizmu w dobie PRLCzytaj też:
Huta Lenina. "Symbol człowieka socjalizmu"Czytaj też:
Brawurowa, masowa ucieczka z ubeckiego więzienia. Komuniści byli skompromitowani