Kto walczył w Powstaniu Warszawskim? Ilu żołnierzy stanęło do walki i jak Niemcy odpowiedzieli na zryw Polaków?

Godzina „W”

Powstanie Warszawskie rozpoczęło się 1 sierpnia 1944 roku o godzinie 17:00. Trwało 63 dni. Walki zakończyły się w nocy z 2 na 3 października 1944 roku. Początkowo zakładano, że Powstanie potrwa kilka dni, maksymalnie dwa tygodnie – przy założeniu, że możliwe będzie uzyskanie pomocy militarnej ze zrzutów oraz dzięki zdobyczom.

1 sierpnia o godz. 17.00 jednostki Okręgu Warszawskiego AK oraz oddziały dyspozycyjne Komendy Głównej AK zaatakowały niemieckie obiekty we wszystkich dzielnicach okupowanej Warszawy. Krótki czas na przygotowanie zrywu (de facto kilka godzin, gdyż decyzja o powstaniu zapadła poprzedniego dnia tuż przed godziną policyjną) sprawił, że wielu Powstańców nie zdążyło dotrzeć na miejsce zbiórki lub nie odebrało broni.

Niemcy, choć nie mogli zapobiec już wybuchowi Powstania Warszawskiego, wiedzieli, że „coś” się szykuje, dzięki pomocy konfidentów, a także po pierwszych potyczkach z AK, do których doszło 1 sierpnia już przed godziną 14:00.

Powstańcy mieli bardzo ambitne plany, lecz zrealizowali je tylko w niewielkim stopniu. Z bardziej newralgicznych miejsc stolicy, opanować nie zdołali m.in. lotniska Okęcie, siedziby Gestapo przy Alei Szucha, Pałacu Brühla (siedziba gubernatora Fischera), Pałacu Saskiego (kwatera generała Stahela), Poczty Głównej czy Komendy Policji przy Krakowskim Przedmieściu. Zajęli natomiast m.in. gmach „Prudentialu” przy pl. Napoleona (najwyższy budynek w Warszawie), elektrownię na Powiślu, magazyny żywności i mundurów na Stawkach, gmach sądów na Lesznie, budynek Ratusza przy placu Teatralnym, areszt śledczy przy ul. Daniłowiczowskiej, Poselstwo Czechosłowackie przy ulicy Koszykowej.

Tylko 1 sierpnia 1944 roku zginęło lub odniosło rany 2 tysiące żołnierzy AK. Działania ofensywne Powstańcy prowadzili jeszcze do 4 sierpnia. Kolejnego dnia, inicjatywę przejęli już Niemcy i utrzymali ją do końca Powstania. Dla Warszawy rozpoczął się czas niemal 60-dniowej obrony.

Broń własna i „zdobyczna”

W Powstaniu Warszawskim walczyło, w różnym czasie, około 50 tysięcy Powstańców. Największą wartość bojową przedstawiały oddziały Kierownictwa Dywersji Armii Krajowej (Kedywu). Wielu uczestników Powstania nie miało żadnego doświadczenia lub tylko niewielkie doświadczenie na froncie (np. walczyli podczas wojny obronnej we wrześniu 1939 roku).

Powstańcy nie dysponowali także dobrym uzbrojeniem. W ich posiadaniu znajdowała się głównie broń ręczna (3846 pistoletów, 2629 karabinów, 657 pistoletów maszynowych, 145 ręcznych karabinów maszynowych, 47 ciężkich karabinów maszynowych). Problemem był niemal zupełny broni przeciwpancernej (tylko 2 działka przeciwpancerne, 30 miotaczy ognia, 416 granatów przeciwpancernych). W efekcie, w chwili wybuchu Powstania Warszawskiego zaledwie od 1,5 do 3,5 tysiąca Powstańców (na 36 tysięcy) dysponowało bronią palną.

W czasie Powstania Warszawskiego broń produkowano także we własnym zakresie. Były to m.in. granatniki, granaty (tzw. filipinki), a nawet pojazd opancerzony „Kubuś”. Powstańcom udało się także zdobyć od Niemców dwa czołgi PzKpfw. V Panther, samobieżny niszczyciel czołgów Jagdpanzer 38(t)Hetzer, dwa transportery opancerzone Sd.Kfz. 251 i samochód pancerny FAI.

W Powstaniu Warszawskim, po stronie polskiej walczyło także około 1000 Żydów, a także ludzie innych narodowości, m.in. Węgrzy, Słowacy, Gruzini, Francuzi, Belgowie, Holendrzy, Grecy, Brytyjczycy, Włosi, Ormianie, Rosjanie, a nawet jeden Nigeryjczyk (August Agbola O’Brown – mieszkał on w Warszawie przed wojną).

W chwili wybuchu Powstania Warszawskiego stacjonowało w Warszawie prawdopodobnie około 16 tysięcy Niemców. W ciągu trwania Powstania udział w walkach wzięło udział łącznie około 50 tysięcy niemieckich żołnierzy, w tym niesławna grupa dowodzona przez SS-Gruppenführera Heinza Reinefarth oraz Pułk Specjalny SS „Dirlewanger” dowodzony przez SS-Oberführera Oskara Dirlewangera, w skład którego wchodzili m.in. kryminaliści i więźniowie obozów koncentracyjnych.

Zadanie stłumienia powstania otrzymał SS-Obergrupenführer Erich von dem Bach-Zelewski, który przybył do Warszawy 5 sierpnia 1944 roku. To jemu zostały podporządkowane wszystkie jednostki Wehrmachtu, SS i policji niemieckiej na terenie miasta.

Powstanie Warszawskie zakończyło się ostatecznie 3 października 1944 roku. Zginęło w nim niemal 200 tysięcy Polaków – większość stanowiły ofiary cywilne. Około 600 tysięcy ludzi zostało wypędzonych z Warszawy, a stolica została zrównana z ziemią

Czytaj też:
Śladami zbrodni i walk Czytaj też:
Pozorna cisza. Co działo się tuż przed godziną "W"? Czytaj też:
Ucięta "prawa ręka" Stalina