Park Narodowy Gór Stołowych położony jest w Sudetach Środkowych na północno-zachodnim skraju Ziemi Kłodzkiej, w województwie dolnośląskim, tuż przy granicy z Czechami. Zajmuje około 63 kilometry kwadratowe wierzchowinowych i centralnych partii Gór Stołowych oraz fragment Wzgórz Lewińskich. Siedziba dyrekcji mieści się w Kudowie-Zdroju. Jest to jedyny w Polsce park narodowy utworzony przede wszystkim w celu ochrony przyrody nieożywionej: unikalnej rzeźby skalnej.
Powstanie i historia ochrony
Góry Stołowe zawdzięczają swój kształt procesom geologicznym sprzed około 100 milionów lat. Na terenie dzisiejszego pasma rozciągało się wtedy płytkie morze (czeski basen kredowy). Osady piasku i mułu przekształciły się w poziomo zalegające warstwy piaskowców i margli. Późniejsze wypiętrzenie skorupy ziemskiej oraz długotrwała erozja wodna i wietrzenie ukształtowały charakterystyczne płaskie wierzchowiny, labirynty skalne, ostańce, szczeliny czy formy skalne przypominające grzyby, baszty bądź zwierzęta. To jedyny w Polsce przykład gór o budowie płytowej.
Pierwsze działania ochronne tego unikalnego krajobrazu podjęto jeszcze przed drugą wojną światową. W 1938 roku utworzono rezerwaty na Szczelińcu Wielkim, w Błędnych Skałach oraz na Wielkim Torfowisku Batorowskim. W 1981 roku powstał Stołowogórski Park Krajobrazowy. Intensywna rozbudowa uzdrowisk takich jak Kudowa czy Duszniki oraz rosnący ruch turystyczny sprawiły, że ochrona krajobrazowa okazała się niewystarczająca, więc postanowiono zwiększyć jej zakres. W tym od lat 80. prowadzono konsultacje oraz przygotowywano dokumentację potrzebną do utworzenia parku narodowego. Ostatecznie 16 września 1993 roku decyzją Rady Ministrów utworzono Park Narodowy Gór Stołowych. Był to dziewiętnasty park narodowy w Polsce. Obszar parku narodowego jest mniejszy od wcześniejszego parku krajobrazowego, ale objęty najwyższą formą ochrony. Na północnym zachodzie polski park narodowy sąsiaduje z czeskim Obszar Chronionego Krajobrazu Broumovsko.
Przyroda i turystyka
Lasy zajmują około 90 procent powierzchni parku narodowego. Na płaskich wierzchowinach zachowały się cenne torfowiska wysokie, z których największe, Wielkie Torfowisko Batorowskie, objęte jest ochroną ścisłą. Flora parku Narodowego Gór Stołowych to rzadkie rośliny torfowiskowe oraz storczyki, pełnik europejski czy skalnica zwodnicza (to jedyne stanowisko w Polsce). Fauna to m.in. jelenie, sarny, dziki, lisy, wiewiórki oraz ponad 100 gatunków ptaków (m.in. bocian czarny, sóweczka, włochatka, puchacz). Przy granicy pojawiają się także muflony.
Park chroni nie tylko przyrodę ożywioną, ale przede wszystkim krajobraz skalny i dziedzictwo kulturowe regionu. W otulinie leżą popularne uzdrowiska: Kudowa-Zdrój, Duszniki-Zdrój, Polanica-Zdrój i Lewin Kłodzki.
Turystyka w Górach Stołowych ma długą tradycję. Już w XVIII wieku region przyciągał kuracjuszy z uzdrowisk. W 1790 roku na Szczeliniec zawitał pisarz Johann Wolfgang von Goethe. Sołtys Karłowa Franz Pabel jako pierwszy oficjalny przewodnik górski w Sudetach (i jeden z pierwszych w Europie) udostępnił szczyt turystom, budując schody i schronisko.
Obecnie Park Narodowy Gór Stołowych należy do najczęściej odwiedzanych parków narodowych w Polsce. W 2023 roku zanotowano ponad 1,3 miliona gości, z czego około 350 tysięcy weszło na Szczeliniec Wielki. Sieć znakowanych szlaków pieszych liczy ponad 100 kilometrów. Przez park przebiega malownicza Szosa Stu Zakrętów (droga z Radkowa do Kudowy). Zimą popularne są trasy narciarstwa biegowego. Wstęp na teren parku jest bezpłatny, ale wejście na dwie główne atrakcje: Szczeliniec i Błędne Skały obowiązują bilety.
Najważniejsze miejsca
Szczeliniec Wielki (919 metrów n.p.m.) to najwyższy szczyt Gór Stołowych i symbol parku. Należy do Korony Gór Polski. Na szczyt prowadzi trasa licząca ponad 660 stopni. Na szczycie znajduje się schronisko turystyczne. Widoki obejmują Sudety i Kotlinę Kłodzką.
Błędne Skały to słynny labirynt wąskich szczelin i korytarzy między ogromnymi blokami piaskowca. Jednokierunkowa trasa wymaga czasem pochylenia się lub przejścia bokiem. W tym miejscu kręcono zdjęcia m.in. do „Opowieści z Narni”.
Skalne Grzyby – zespół ostańców w kształcie grzybów, maczug i bram, położony na północ od Radkowa. Mniej zatłoczony, idealny na spokojniejszą wędrówkę.
Inne warte uwagi obiekty to np.: Fort Karola (XVIII-wieczne pozostałości fortyfikacji na Górze Ptak), Wodospady Pośny, Radkowskie Skały, Białe Skały, Skały Puchacza oraz rezerwat torfowiskowy Wielkie Torfowisko Batorowskie (niedostępny dla turystów). W okolicy warto zobaczyć też urokliwe miasteczka i miejscowości uzdrowiskowe.
Czytaj też:
Jak wygraliśmy Morskie Oko. Mało brakło, a najsłynniejszy staw byłby poza naszą granicą Czytaj też:
Drugi najstarszy warszawski pomnik. Na odsłonięcie przybyły tłumy Czytaj też:
Jak Mazowsze włączono do Korony. Nie był to wcale łatwy proces