Stefan Bryła. Genialny inżynier rozstrzelany przez Niemców

Stefan Bryła. Genialny inżynier rozstrzelany przez Niemców

Dodano: 2
Stefan Bryła
Stefan Bryła Źródło: NAC
Stefan Bryła był inżynierem budownictwa, twórcą wielu do dzisiaj znanych budynków. Zaprojektowany przez niego most w okolicach Łowicza podziwiali inżynierowie z całego świata.

Stefan Bryła był konstruktorem takich budynków jak kompleks Muzeum Narodowego, Muzeum Wojska Polskiego w Warszawie czy wieżowiec Prudential. Zaprojektował również – słynny w swoich czasach – spawany most na rzece Słudwi w Maurzycach niedaleko Łowicza.

Pionier

Stefan Bryła urodził się 17 sierpnia 1886 roku w Krakowie. Uczęszczał do szkoły realnej w Stanisławowie, a później na Politechnikę Lwowską (wówczas: Szkoła Politechniczna we Lwowie). Od 1907 roku pracował na tej uczelni. Dwa lata później obronił doktorat, a już w 1910 roku otrzymał tytuł doktora habilitowanego. W kolejnych latach studiował zagranicą, m.in. w Charlottenburgu koło Berlina, École nationale des ponts et chaussees w Paryżu oraz na University of London. Odbył także wiele praktyk. Pracował na budowach w kilku europejskich państwach oraz w Kanadzie i Stanach Zjednoczonych.

Po odzyskaniu przez Polskę niepodległości Stefan Bryła walczył w obronie Lwowa w wojnie polsko-ukraińskiej. W czasie bolszewickiego ataku na Polskę, Bryła brał udział w obronie Warszawy. Po wojnie wrócił na Politechnikę we Lwowie, gdzie wykładał budowę mostów. Wykładał również budownictwo na Politechnice w Warszawie.

Stefan Bryła szybko dał się poznać jako człowiek mający niekonwencjonalne, w tamtych czasach, pomysły. Był pionierem zastosowania spawalnictwa w budownictwie. W 1928 roku, na zlecenie Ministerstwa Robót Publicznych, opracował przepisy dla spawania konstrukcji stalowych, które w późniejszych latach wykorzystywali inżynierowie także w innych krajach.

W latach 1927-1929, według projektu Stefana Bryły, wybudowano w Maurzycach pierwszy na świecie spawany most. W tamtym czasie był to prawdziwy „hit”. Do podłowickiej miejscowości przybywali konstruktorzy z całego świata, aby zapoznać się z tym, jak most ten został stworzony. Konstrukcja Bryły powodowała, że most był o około jedną czwartą lżejszy, niż budowane wcześniej tego typu mosty (tradycyjne nity łączące zastąpiono spawaniem elementów).

Pierwszy na świecie drogowy spawany most na rzece Słudwi

Stefan Bryła był od 1929 roku członkiem Stałej Międzynarodowej Komisji Mostów i Konstrukcji Inżynierskich oraz członkiem Akademii Nauk Technicznych i współzałożycielem Polskiego Związku Inżynierów Budowlanych. Był autorem licznych prac naukowych (około 250). Pracował także zagranicą, m.in. przy budowie Woolworth Building w Nowym Jorku, wówczas najwyższego budynku na świecie.

Stefan Bryła był także autorem kilku książek podróżniczych opowiadających np. o Japonii czy Hawajach.

Patriota, polityk

Stefan Bryła brał udział w wojnach Polski o granice. W wolnej Polsce, po roku 1918, zaangażował się też w działalność polityczną. Był posłem na Sejm w latach 1926-1935. Należał do Chrześcijańskiej Demokracji, opowiadał się jednocześnie za współpracą z Józefem Piłsudskim i obozem sanacji.

Po ataku Niemiec na Polskę we wrześniu 1939 roku, Bryła pełnił funkcję dziekana tajnego Wydziału Architektury Politechniki Warszawskiej. Działał też w polskim państwie podziemnym jako szef komórki Robót Publicznych i Odbudowy, gdzie opracowywał plan odbudowania Polski ze zniszczeń po zakończeniu wojny. Bryła instruował także członków Kedywu, w jaki sposób należy niszczyć stalowe mosty, aby utrudniać Niemcom poruszanie się po kraju.

Niemcy w końcu wytropili jednak Bryłę. Wraz z rodziną został on aresztowany 16 listopada 1943 roku; trafił na Pawiak. Stefan Bryła został rozstrzelany przez Niemców w ulicznej egzekucji 3 grudnia 1943 roku niedaleko ulicy Puławskiej. Symboliczny grób Bryły znajduje się na cmentarzu na Powązkach.

Konstrukcje

Konstrukcje Stefana Bryły to m.in.: pierwszy na świecie drogowy spawany most na rzece Słudwi, kompleks budynków Muzeum Narodowego i Muzeum Wojska Polskiego w Warszawie, budynek Powszechnego Zakładu Ubezpieczeń Wzajemnych w Warszawie, budynek Powszechnego Zakładu Ubezpieczeń Wzajemnych w Łodzi, gmach Pocztowej Kasy Oszczędności w Warszawie, gmach Urzędu Skarbowego w Katowicach (tzw. „Drapacz Chmur”), budynek mieszkalno-biurowy Towarzystwa Prudential, budynek Biblioteki Jagiellońskiej w Krakowie, „dom Bez Kantów” w Warszawie czy Hala Targowa w Katowicach.

Czytaj też:
Wyprzedzał epokę. Ignacy Łukasiewicz to nie tylko lampa naftowa
Czytaj też:
Jan Szczepanik. Genialny wynalazca-samouk. Życie i wynalazki
Czytaj też:
Ignacy Domeyko. Polski uczony i chilijski bohater narodowy
Czytaj też:
QUIZ: Polscy wynalazcy. O niektórych wciąż za mało się mówi. Poznasz wszystkich?