W Marengo w północnych Włoszech Napoleon Bonaparte, wówczas jeszcze jako pierwszy konsul Francji, stanął wobec realnej groźby spektakularnej porażki. Ostatecznie jednak zdołał odwrócić losy walki i jego wojska odniosły zwycięstwo.
Geneza bitwy pod Marengo
Pod koniec XVIII wieku Europa znajdowała się w stanie niemal nieustannego konfliktu wywołanego między innymi przez Rewolucję francuską oraz ekspansję militarną Francji. W 1799 roku przeciwko Francji zawiązała się druga koalicja antyfrancuska, w skład której weszły między innymi Austria, Wielka Brytania, Rosja i Królestwo Neapolu.
Sytuacja wewnętrzna samej Francji również była napięta. Po przewrocie 18 brumaire’a, w listopadzie 1799 roku, władzę przejął Napoleon Bonaparte, obejmując urząd pierwszego konsula. Jego pozycja polityczna nie była jeszcze całkowicie stabilna, a wkrótce rozpoczął kampanię militarną we Włoszech. Napoleon szukał sposobu, by zbudować swój autorytet zarówno w kraju, jak i za granicą. Kampania włoska miała stać się właśnie takim momentem przełomowym.
W tym czasie znaczną część północnych Włoch kontrolowała Austria. Dla Napoleona odzyskanie tych terenów miało ogromne znaczenie strategiczne. Oznaczało bowiem nie tylko osłabienie strategicznego przeciwnika, ale także demonstrację siły nowego francuskiego przywódcy.
Wiosną 1800 roku Napoleon zdecydował się na śmiały manewr przeprowadzenia armii przez Alpy, w tym przez słynną przełęcz Wielki Święty Bernard. Był to ruch ryzykowny, ale zarazem genialny pod względem strategicznym. Francuzi pojawili się na tyłach wojsk austriackich dowodzonych przez generała Michaela von Melasa.
Celem Napoleona było odcięcie Austriaków od linii komunikacyjnych i zmuszenie ich do walnej bitwy na korzystnych dla Francuzów warunkach. Dowództwo austriackie również zdawało sobie sprawę z wagi sytuacji i postanowiło podjąć zdecydowane działania, zanim Francuzi zdołają całkowicie umocnić swoje pozycje. Do starcia doszło w okolicach Alessandrii, na równinie pod wioską Marengo w Piemoncie.
Strony i siły walczących
Po stronie francuskiej walczyła Armia Rezerwowa dowodzona osobiście przez Napoleona Bonapartego. Zgrupowanie liczyło około 28 tysięcy żołnierzy, choć część sił została wcześniej rozproszona wskutek błędnej oceny położenia wojsk przeciwnika.
Austriakami dowodził doświadczony generał Michael von Melas, który dysponował armią liczącą około 30–31 tysięcy ludzi. Przewaga liczebna i artyleryjska była po stronie Austrii, co miało ogromne znaczenie zwłaszcza w pierwszej fazie bitwy.
Wśród ważnych francuskich dowódców należy wymienić generałów Louisa Desaix’a, Jeana Lannesa oraz François Étienne’a Kellermanna. Szczególnie Desaix odegrał kluczową rolę w końcowym zwycięstwie.
Francuzi blisko klęski
Bitwa rozpoczęła się rankiem 14 czerwca 1800 roku od niespodziewanego ataku Austriaków. Melas przeprowadził silne uderzenie przez rzekę Bormidę, wykorzystując rozproszenie wojsk francuskich. Napoleon początkowo nie spodziewał się, że główne siły przeciwnika znajdują się właśnie w tym rejonie, co okazało się poważnym błędem. Przez wiele godzin Austriacy stopniowo wypierali Francuzów z kolejnych pozycji. Oddziały generała Victora i Lannesa stawiały zacięty opór, jednak przewaga przeciwnika była coraz bardziej widoczna. Około południa sytuacja Napoleona stawała się dramatyczna – wojska francuskie cofały się, a perspektywa przegranej wydawała się bardzo realna.
Punktem zwrotnym okazało się przybycie korpusu generała Louisa Desaix’a, który wcześniej został wysłany w innym kierunku. Usłyszawszy odgłosy walk, Desaix zawrócił swoje oddziały i przybył na pole bitwy późnym popołudniem. To właśnie jego kontratak, wsparty szarżą kawalerii generała Kellermanna, całkowicie odmienił losy starcia. Austriacy, przekonani już o zwycięstwie, zostali zaskoczeni gwałtownym uderzeniem francuskim. Ich szyki załamały się, a rozpoczęty pościg zamienił się w odwrót. W czasie tej decydującej fazy walk Desaix zginął, trafiony kulą. Jego śmierć nadała zwycięstwu dodatkowy, niemal legendarny wymiar.
Wynik i znaczenie bitwy
Bitwa zakończyła się zwycięstwem strony francuskiej, choć była to wygrana odniesione w dramatycznych okolicznościach. Straty obu stron były wysokie – Austriacy stracili między 6 a 8 tysięcy żołnierzy zabitych, rannych i wziętych do niewoli, Francuzi również ponieśli dotkliwe straty – w przedziale między 4 a 7 tysięcy ludzi.
Najważniejszym skutkiem bitwy było odzyskanie przez Francję kontroli nad północnymi Włochami, zwłaszcza Lombardią. Dla Napoleona jeszcze większe znaczenie miało polityczne następstwo tego sukcesu. Marengo umocniło jego władzę we Francji i znacznie zwiększyło prestiż pierwszego konsula.
W szerszej perspektywie zwycięstwo to przyczyniło się do osłabienia drugiej koalicji antyfrancuskiej i przygotowało grunt pod pokój w Lunéville zawarty w 1801 roku. Wielu historyków uważa, że bez triumfu pod Marengo kariera Napoleona mogłaby potoczyć się zupełnie inaczej.
Czytaj też:
Waterloo. Bitwa, w której zginęli wszyscyCzytaj też:
Napoleon w Moskwie. Porażka Wielkiej Armii i pospieszny odwrót