„Solemnitas Solemnitatum – Uroczystość Uroczystości”. Tak jak o Świętach Zmartwychwstania Pańskiego pisał papież Grzegorz Wielki.
Od czasów Dwunastu Apostołów
Zanim Bóg objawił się ludzkości pod postacią człowieka, Żydzi obchodzili Paschę (Pesach), wspominając wyjście Izraelitów z Egiptu. Po zmartwychwstaniu Chrystusa, pierwsi chrześcijanie zaczęli świętować Zmartwychwstanie Chrystusa jako odrębne, od Pesach, święto. Zapewne Zmartwychwstanie świętowano już w czasach apostolskich, o czym mogą świadczyć teksty pozostawione przez św. Piotra i św. Pawła:
Wyrzućcie więc stary kwas, abyście się stali nowym ciastem, jako że przaśni jesteście. Chrystus bowiem został złożony w ofierze jako nasza Pascha. Tak przeto odprawiajmy święto nasze, nie przy użyciu starego kwasu, kwasu złości i przewrotności, lecz – przaśnego chleba czystości i prawdy (1 Kor 5,7-8).
oraz:
Wy zaś jesteście wybranym plemieniem, królewskim kapłaństwem, narodem świętym, ludem [Bogu] na własność przeznaczonym, abyście ogłaszali dzieła potęgi Tego, który was wezwał z ciemności do przedziwnego swojego światła. (1 P 2,9)
Najbardziej prawdopodobne jest, że Wielkanoc jako „nowa” Pascha do końca III wieku była jedyną doroczną uroczystością chrześcijańską. Nawet Święto Zesłania Ducha Świętego, które dziś obchodzimy na zakończenie okresu wielkanocnego, zostało wprowadzone pod koniec IV wieku.
Sobór nicejski w 325 roku ustalił, że Wielkanoc będzie świętowana w pierwszą niedzielę po pierwszej pełni księżyca po równonocy wiosennej, dlatego też data święta jest ruchoma. Wcześniej, przez wiele lat, nie było zgody co do tego, kiedy należy świętować Wielkanoc, a różnice z czasem pogłębiały się zwłaszcza wraz z rozrastaniem się terytorium Imperium Rzymskiego, między Kościołem na Zachodzie i Wschodzie. Ten podział nie podobał się cesarzowi Konstantynowi Wielkiemu, który dostrzegał w tym problem dla jedności swojego państwa. Jak pisał Euzebiusz z Cezarei, wtedy to „wielki i pobożny cesarz Konstantyn zaprowadził pokój wśród ludu chrześcijańskiego”. Między innymi za jego namową ojcowie soboru nicejskiego wydali odpowiednie rozporządzenia, zobowiązujące wszystkie kościoły lokalne do przyjęcia chrześcijańskiego sposobu wyznaczania Wielkanocy.
Niedziela wielkanocna rozpoczyna się w Wielką Sobotę po zapadnięciu zmroku. Uroczystość Zmartwychwstania Pańskiego rozpoczyna Wigilia Paschalna, podczas której zapalany jest paschał, czyli woskowa świeca, która symbolizuje zmartwychwstałego Chrystusa. Ten moment to zarazem ostatnie chwile Triduum Paschalnego, które z kolei liczone jest według kalendarza żydowskiego od wieczoru Wielkiego Czwartku do wieczornych nieszporów w Niedzielę.
Świętowanie Wielkanocy rozciąga się na kolejne osiem dni, czyli na oktawę wielkanocną, a szerzej – na cały Okres wielkanocny, który trwa 50 dni. Jego zakończeniem jest dzień pięćdziesiątnicy, czyli Niedziela Zesłania Ducha Świętego.
W Kościele prawosławnym i katolickich Kościołach wschodnich w nocy, z Wielkiej Soboty na Niedzielę wielkanocną, odprawiana jest uroczysta Jutrznia paschalna.
Czytaj też:
Via Dolorosa. Droga Męki Pana Jezusa w JerozolimieCzytaj też:
Cisza Wielkiej Soboty. Zwyczaje i tradycje wczoraj i dziśCzytaj też:
"Magia" wielkanocnych pisanek. Zdobienie jajek ma ogromnie długą tradycję