Fryderyk Jagiellończyk aktywnie wspierał elekcje swoich braci, Jana Olbrachta i Aleksandra Jagiellończyka. Uczestniczył w odnowieniu unii polsko-litewskiej, organizował obronę przed Tatarami i Turkami oraz prowadził synody reformujące życie kościelne. Mimo przedwczesnej śmierci pozostawił trwały ślad w historii Polski.

Początki

Fryderyk Jagiellończyk urodził się 27 kwietnia 1468 roku w Krakowie. Imię otrzymał na cześć cesarza Fryderyka III Habsburga (z Habsburgów pochodziła matka Fryderyka). Jego ojcem chrzestnym był Protazy, biskup ołomuniecki, wysłannik króla węgierskiego Macieja Korwina na polskim dworze.

Fryderyk wychowywał się głównie w otoczeniu dworu matki, wraz z młodszym bratem Zygmuntem. Podobnie jak jego bracia kształcony był m.in. przez Jana Długosza i Filipa Kallimacha. Fryderyk kształcił się ponadto na Akademii Krakowskiej pod kierunkiem profesorów Jana Welsa i Jana Baruchowskiego. Opanował biegle łacinę, pobierał nauki w „duchu renesansowym”.

Fryderyk od najmłodszych lat był przygotowywany do roli „królewskiego kardynała”, miał być pośrednikiem między tronem a ołtarzem.

Od biskupa do kardynała

Po śmierci biskupa Jana Rzeszowskiego kapituła krakowska 13 kwietnia 1488 roku wybrała dwudziestoletniego wówczas królewicza na biskupa krakowskiego. Fryderyk przyjął niższe święcenia kapłańskie dopiero tydzień później z rąk Uriela Górki, biskupa poznańskiego. Niedługo potem papież Innocenty VIII potwierdził jego wybór. Król Kazimierz dążył ponadto do obsadzenia go na tronie biskupim na Warmii (w celu integracji Prus z Koroną), lecz po śmierci biskupa Mikołaja Tungena (1489) kapituła warmińska wybrała Łukasza Watzenrodego (jako ciekawostkę dodajemy, że był on wujem Mikołaja Kopernika). Na krakowskim dworze odczytywano odrzucenie kandydatury Fryderyka jako porażkę królewskiej polityki.

Po śmierci prymasa Zbigniewa Oleśnickiego (luty 1493), kolejny król, syn Kazimierza i brat Fryderyka, Jan Olbracht, osobiście wpłynął na kapitułę gnieźnieńską, aby wybrała na biskupa jego brata. 24 kwietnia 1493 roku Fryderyk został wybrany arcybiskupem gnieźnieńskim. Został więc zarazem prymasem Polski. Papież Aleksander VI ogłosił go w tym czasie kardynałem prezbiterem kościoła tytularnego Sanctae Luciae in Septem Soliis (Septisolio). Konsekracja biskupia nastąpiła około 22 grudnia 1493 roku. Pierwszą Mszę świętą jako arcybiskup i kardynał Fryderyk Jagiellończyk odprawił 25 grudnia tego samego roku w katedrze krakowskiej. Od tamtej pory łączył w swych rękach dwie najważniejsze diecezje w Polsce: krakowską i gnieźnieńską. Próbował też objąć Płock i Włocławek, lecz bez sukcesu.

Działalność i reformy

Jako administrator dwóch diecezji Fryderyk zwołał liczne synody: sześć diecezjalnych (w latach: 1494, 1496, 1497, 1499, 1501, 1503) i sześć prowincjonalnych (m.in. Łęczyca w latach 1496 i 1499, Kłodawa i Piotrków w 1497 roku). Fryderyk był dobrym administratorem, zajmował się sądownictwem kościelnym, fundacjami. Dbał o zaopatrzenie parafii w księgi liturgiczne, które zlecał drukować w w Norymberdze, Poznaniu i Krakowie. Troszczył się o kult świętych, życie liturgiczne i poziom moralny duchowieństwa. Nie był może wielkim reformatorem, ale sprawdzał się na swojej funkcji. Bronił nie tylko swej dynastii, ale przede wszystkim praw Kościoła, przeprowadził remonty katedr krakowskiej i gnieźnieńskiej oraz fundował paramenta (szaty liturgiczne). Po śmierci wszystkie jego dobra przekazano instytucjom kościelnym.

W 1493 roku Fryderyk nadał Kielcom herb i pieczęć miejską, podnosząc prestiż miasta. W 1504 roku królowa-wdowa Elżbieta Rakuszanka ufundowała relikwiarz na czaszkę św. Stanisława (arcydzieło polskiego złotnictwa) z funduszy i klejnotów po zmarłych synach: Janie Olbrachcie i Fryderyku.

Lojalny doradca i regent

Fryderyk był nie tylko hierarchą. Cały czas był wierny wobec swej dynastii i działał jako polityk. W 1492 roku, po śmierci ojca, wraz z matką pożyczył od Krakowa 5675 florenów na opłacenie zaciężnych wojsk węgierskich, co zapewniło spokojną elekcję jego brata, Jana Olbrachta. Jako biskup krakowski przewodniczył elekcji w Piotrkowie. W 1494 roku uczestniczył w zjeździe Jagiellonów w Lewoczy. W 1497 roku, podczas mołdawskiej wyprawy Jana Olbrachta, pełnił funkcję namiestnika (locum tenens regni) i zwoływał synody na rzecz obronności. Zebrał dziesięcinę na krucjatę antyturecką, lecz ostatecznie, za zgodą papieża, przekazał ją na cele państwowe.

Po śmierci Jana Olbrachta w czerwcu 1501 roku, Fryderyk pełnił funkcję interrexa. Jednocześnie popierał elekcję swego kolejnego brata, Aleksandra, na króla Polski. 12 grudnia 1501 roku koronował go na Wawelu. Mimo papieskich nalegań nie zmuszał żony Aleksandra, Heleny Moskiewskiej, do konwersji z prawosławia. W latach 1502-1503, gdy Aleksander przebywał na Litwie, Fryderyk był regentem Korony. W tym czasie uczestniczył w sejmiku wielkopolskim i organizował obronę Małopolski przed Tatarami.

Fryderyk Jagiellończyk, określany często jako „szara eminencja” Jagiellonów, był zdecydowanie kimś więcej. Lubił uczty i wystawne życie, ale nie szukał osobistych korzyści, przedkładając nad swoje ambicje dobro Korony i dynastii.

Fryderyk lubił biesiady, muzykę i dworskie rozrywki. Kronikarze tacy jak Marcin Kromer i Maciej Miechowita oskarżali go o „gnuśne próżnowanie, pijaństwo i plugawą nieczystość”, choć ostatnie badania nie wskazują, aby Fryderyk lubował się w niemoralnych rozrywkach. Od około 1501 roku Fryderyk chorował na syfilis, co było ostatecznie przyczyną jego śmierci. W ostatnich miesiącach życia towarzyszył mu brat Zygmunt Stary. Fryderyk Jagiellończyk zmarł 14 marca 1503 roku w pałacu biskupim w Krakowie. Jego pogrzeb odbył się 5 kwietnia. Pochowano go pod wielkim ołtarzem katedry wawelskiej. W 1510 roku Zygmunt Stary ufundował płytę nagrobną: wizerunek klęczącego kardynała przed Matką Bożą.

Starsza historiografia stworzyła jego „czarną legendę” hulaki. Nowsze badania rehabilitują go jako zdolnego administratora i lojalnego syna dynastii. Fryderyk był „królewskim kardynałem” w najpełniejszym znaczeniu tego słowa.

Czytaj też:
Litwin na polskim tronie. Droga do koronacji Jagiełły nie była łatwaCzytaj też:
Sensacja pod Włodawą. Nieznane nikomu grodzisko odkryte na bagnachCzytaj też:
Swastyka nad Tkaniną z Bayeux